برنامه جدید برای یارانه و کالابرگ مردم / آماده تغییرات باشید
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در تلاش است تا شیوه پرداخت یارانهها و اجرای کالابرگ الکترونیکی را بازنگری کند. به گفته کارشناسان، روشهای فعلی با خطاهای آماری همراه است و تنها تحلیل دقیق الگوی مصرف خانوار میتواند عدالت واقعی را در تخصیص یارانهها تضمین کند.
دولت و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در پی اصلاح روش اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی هستند، زیرا مدلهای فعلی پرداخت یارانهها نتوانستهاند اهداف تعیینشده را محقق کنند و ارزیابی دهکهای درآمدی اغلب با خطاهای آماری همراه بوده است. پیشنهاد جدید «سطحبندی درآمدی» مطرح شده تا میزان استحقاق دریافت یارانه و کالابرگ بهتر مشخص شود، اما بررسی دقیق درآمد خانوار و مصرف واقعی آنها همچنان بزرگترین چالش پیش روی سیاستگذاران است.
از ابتدای پاییز، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی چند مدل جدید برای بازنگری در روش پرداخت یارانهها ارائه کرده است؛ از جمله توزیع مستقیم کالا یا ارائه یارانه تخفیفی روی اقلام مختلف. با این حال، در زمینه محاسبه استحقاق، میان دولت و مجلس هنوز اختلافاتی وجود دارد.
هفته گذشته، احمد میدری، وزیر کار، در پنجم دیماه از طرح تازهای خبر داد که «سطحبندی درآمدی» را برای تعیین میزان دریافت یارانه مطرح میکند. وی تاکید کرد: «قانون مشخص کرده دهکهای ۸، ۹ و ۱۰ مشمول یارانه نیستند، اما این سه دهک جمعیتی حدود ۲۷ میلیون نفر دارند. ما سطوح درآمدی جدیدی پیشنهاد کردیم تا مشخص شود افراد با چه درآمدی یارانه دریافت میکنند یا خیر.»
وزیر کار همچنین از انتقاد به شیوه کنونی توزیع یارانه خبر داد و گفت: «بهتر است خبرنگاران کالابرگ را ارزیابی کنند و نتایج را به مردم گزارش دهند، زیرا خودتعریفی ما از کالابرگ کافی نیست.» جزئیات بیشتر درباره اجرای این سطحبندی هنوز اعلام نشده است.
پیچیدگیهای تفکیک درآمدی و خانوار
علیرضا حیدری، کارشناس اقتصادی و نایب رئیس اتحادیه پیشکسوتان جامعه کارگری، درباره سطحبندی درآمدی توضیح داد: «ابتدا باید نوع خانوار مشخص شود؛ خانوار میتواند تکنفره، دو نفره یا چند نفره باشد. در شرایط واقعی، اعضای یک خانواده ممکن است همگی شاغل باشند اما درآمد مستقل نداشته و جدا زندگی نکنند. سیستم سختگیرانه ممکن است این افراد را به عنوان یک خانوار واحد در نظر بگیرد و یارانه آنها حذف شود.»
وی افزود: «اطلاعات ناقص درآمدی باعث میشود منابعی مانند اجاره غیررسمی، سود سپرده، معاملات رمز ارز و تراکنشهای غیررسمی دیده نشوند و سنجش درآمد واقعی با خطا مواجه شود.»
استحقاقسنجی واقعی باید بر اساس مصرف باشد
حیدری تاکید کرد: «تعیین استحقاق یارانه باید براساس الگوی مصرف خانوار انجام شود. ممکن است فردی ثروتمند ولی با مصرف پایین و برعکس، فردی با درآمد اندک اما مصرف لوکس وجود داشته باشد. تنها معیار دقیق، تحلیل رفتار مصرفی خانوار است.»
وی ادامه داد: «برای طبقهبندی سطوح رفاه، بررسی میزان و نوع خرید خانوار از کارتهای بانکی و تراکنشهای مالی ضروری است. در کشورهای پیشرفته مانند اسکاندیناوی، مصرف خانوار مهمترین معیار تعیین استحقاق دریافت حمایتهای دولتی است.»
نبود اطلاعات دقیق، مانع اصلاحات واقعی
این کارشناس اقتصادی افزود: «برای اجرای سیاستهای حمایتی هدفمند، باید دادههای مصرفی جامع و قابل رصد فراهم شود. دولت نیز از مالیات بر مصرف برای مالیاتستانی استفاده میکند که میتواند معیار خوبی برای یارانهها باشد.»
حیدری در پایان تصریح کرد: «اگر اطلاعات مصرفی تجمیع شود، میتوان دهکهای مصرفی واقعی را شناسایی و سیاستهای توزیعی هدفمند اجرا کرد و از پرداخت یارانه به ثروتمندان جلوگیری کرد. فقدان چنین اطلاعاتی باعث شده افراد کمدرآمد حذف و افراد پردرآمد یارانه دریافت کنند.»
