شکست رکورد ۱۵۰ هزار تومانی دلار در سکوت بازار/ وعدههای تثبیت ارز خاک خورد + هشدار کارشناسان
بازار ارز ایران در سکوت و رکودی کمسابقه، شاهد شکست یک رکورد تاریخی دیگر بود. در حالی که وعده تثبیت قیمت دلار تنها چند هفته قبل داده شده بود، نرخ این ارز به مرز ۱۵۰ هزار تومان رسید. این گزارش به ریشههای عمیق این بحران و انتقادات تند کارشناسان از وعدههای بیسرانجام میپردازد.
بازار ارز تهران در روزی نیمهتعطیل و کمرونق، شاهد ثبت یک رکورد تازه و نگرانکننده بود. قیمت دلار در معاملات روز گذشته با افزایش ۳.۴۵ درصدی، از ۱۴۴,۹۶۵ تومان به ۱۵۰,۱۶۰ تومان صعود کرد و برای اولین بار مرز ۱۵۰ هزار تومانی را پشت سر گذاشت.
این رکوردشکنی در شرایطی رخ داد که کمتر از یک ماه قبل، دولت در پاسخ به اعتراضات بازار به نوسانات ارز، با تغییر رئیس بانک مرکزی وعده حل مشکل را داده بود. اما اکنون بازار در وضعیتی شبیه به روزهای جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل به سر میبرد. معاملهگران گزارش میدهند سطح خرید و فروش بهطور کمسابقهای کاهش یافته، موجودی دلار کافی نیست و معاملات عمدهای صورت نمیگیرد. حجم معاملات عمدتاً بین ۱۰۰ تا ۵۰۰ دلار است و تابلوهای بسیاری از صرافیهای خیابان فردوسی خاموش است.
وعدههای بیسرانجام و تغییرات مکرر
این اتفاق در حالی روی داد که در دیماه ۱۴۰۴ و در پی اعتراضات به افزایش قیمت دلار به کانال ۱۴۰ هزار تومان، عبدالناصر همتی جایگزین محمدرضا فرزین در ریاست بانک مرکزی شد. فرزین نیز خود دو سال قبل و در اوج یک شوک ارزی جایگزین علی صالحآبادی شده بود. همتی که پیش از این به عنوان وزیر اقتصاد به دلیل افزایش ۱.۵ برابری قیمت دلار استیضاح و برکنار شده بود، این بار قول داد بازار ارز را مدیریت و قیمت را تثبیت کند. قاسم نودهفراهانی، رئیس اتاق اصناف ایران، پس از دیدار با همتی در دیماه نقل کرد: «آقای همتی قول دادند... تا آنجایی که بتوانند شش ماه تا یک سال ارز را ثابت نگه دارند.» اما ریاست یک ماهه او بر بانک مرکزی با شکست رکورد ۱۵۰ هزار تومانی همراه شد.
انتقاد تند کارشناسان از وعدههای غیرعملی
کارشناسان اقتصادی این وعده را غیرواقعبینانه و نشدنی توصیف میکنند. کامران ندری، اقتصاددان، به شرق میگوید: «آقای همتی پس از ورود دوباره به بانک مرکزی، برنامه مشخصی برای مهار نوسانات نرخ دلار نداشت یا عرضه نکرد؛ آنهم در شرایطی که وضعیت اقتصاد کشور دشوار است و سایه جنگ و نااطمینانی را تجربه میکند.» او ادامه میدهد که اگر بانک مرکزی پیش از حذف ارز ترجیحی بازار را مدیریت میکرد، امید بیشتری بود، اما اکنون شرایط برای اصلاحات بسیار دشوارتر است.
آلبرت بغزیان، اقتصاددان دیگر، این وعده را عجیب میداند و میپرسد: «روشن نیست منظور او از ثابت نگهداشتن ششماهه نرخ ارز مربوط به قیمت ارز تالار دوم است که پیش از این هم بهصورت دستوری تعیین میشده یا اینکه منظور او ثابت نگهداشتن بهای دلار بازار آزاد است؟!» وی تاکید میکند که با توجه به وضعیت نامناسب ذخایر ارزی و بلاتکلیفی در سیاست خارجی، ادعای تثبیت نرخ بازار آزاد، ادعای بزرگی است.
ریشههای عمیق بحران: از اقتصاد نفتمحور تا بحرانهای ساختاری
وحید شقاقیشهری، اقتصاددان، معتقد است مشکل امروز ریشه در مشکلات ساختاری عمیق دارد. او به شرق گفت: «انباشت مشکلات ساختاری اقتصاد مسبب وضعیت کنونی است و وضعیت امروز ماحصل عملکرد تمام دولتهای گذشته است.» به گفته او، اقتصاد ایران حدود ۵۰ سال در چارچوب یک نظم نفتمحور شکل گرفته، اما تحولات جهانی انرژی و فناوری، فشار مضاعفی بر چنین اقتصادهایی وارد کرده است.
او هشدار میدهد: «سیاستهای غلط اقتصادی، اتکای بیش از حد به اقتصاد دستوری و رانتی و شکلگیری بنگاههای شبهدولتی، به انباشت بحرانهای پیچیده انجامیده است.» نتیجه این روند، رویارویی همزمان با چندین بحران بزرگ از جمله آب، انرژی، نظام بانکی و آینده نزدیک، صندوقهای بازنشستگی است.
این گزارش نشان میدهد که رکوردشکنی اخیر دلار در سکوت بازار، تنها نشانهای سطحی از بحرانهای ریشهدارتر در ساختار اقتصادی ایران است و وعدههای مقطعی برای تثبیت قیمت، بدون پرداختن به این ریشهها، محکوم به شکست هستند.
