۷ عامل پنهان که قیمت طلا را آتش زد / تحلیل ویژه از رکورد ۵۶۰۰ دلار تا سقفشکنی ۲۰۲۵
طلای جهانی پس از اصلاحی نفسگیر، دوباره به کانال ۵۰۰۰ دلار برگشت؛ جایی که ۲۹ ژانویه رکورد ۵۶۰۰ دلار را به نام خود زد. اما چه عواملی پشت این موج صعودی تاریخی خوابیده؟ از جنگهای تجاری تا تصمیمگیری بانکهای مرکزی. این گزارش آموزشی-تحلیلی با استفاده از دادههای الجزیره، فرمول محاسبه قیمت طلا، تأثیر عیار و وزن، و حتی کشورهای دارنده بزرگترین خزانههای طلا را فاش میکند.
بازار طلا در هفتههای اخیر به صحنه اصلی رقابت سرمایهگذاران تبدیل شده است. رکوردشکنی ۵۶۰۰ دلاری در ۲۹ ژانویه و بازگشت دوباره به مرز ۵۰۰۰ دلار در روز جمعه، نشان میدهد این فلز زرد همچنان پادشاه پناهگاههای امن مالی است. اما ماجرا فقط به اعداد خلاصه نمیشود؛ پشت این نوسانات، متغیرهای پیچیدهای خوابیده که در این گزارش به آنها میپردازیم.
طلای خالص چند عیار است؟ / فرمول محاسبه قیمت طلا
برای خرید و فروش هوشمندانه طلا، اولین قدم درک دو مفهوم کلیدی است: وزن و خلوص. در بازارهای جهانی، وزن طلا با "اونس تروی" سنجیده میشود؛ هر اونس تروی معادل ۳۱.۱۰۳۵ گرم است. این یعنی با قیمت ۵۰۰۰ دلار برای هر اونس، هر گرم طلای خالص حدود ۱۶۰ دلار ارزش دارد. یک شمش استاندارد ۴۰۰ اونسی هم چیزی حدود ۲ میلیون دلار قیمتگذاری میشود.
اما خلوص طلا با واحدی به نام "قیراط" یا "عیار" سنجیده میشود. طلای ۲۴ عیار خالصترین نوع است و هر چه عدد عیار پایینتر میآید، فلزات دیگری مثل نقره یا مس به آن اضافه شدهاند. حک شدن عدد ۷۵۰ روی یک قطعه طلا یعنی ۷۵ درصد آن خالص است (معادل ۱۸ عیار). در بازارهای جهانی، عیارهای ۱۴ (۵۸.۳ درصد خلوص) و ۱۰ (۴۱.۷ درصد خلوص) هم رایج هستند.
وقتی برای خرید طلا به مغازه میروید، قیمت نهایی از سه بخش تشکیل میشود: قیمت لحظهای طلا، اجرت ساخت و مالیات. خبر خوب این که معمولا میتوانید روی هزینه ساخت چانه بزنید، اما قیمت پایه طلا غیرقابل مذاکره است.
قیمت نقدی و آتی طلا / دو روی یک سکه
سرمایهگذاران حرفهای با دو نوع قیمت سروکار دارند: قیمت نقدی و قیمت آتی. قیمت نقدی همان ارزش لحظهای هر اونس طلای فیزیکی به عنوان ماده اولیه است و صندوقهای ETF طلا معمولا همین نرخ را دنبال میکنند. این عدد معمولا کمتر از رقمی است که در ویترین طلافروشیها میبینید، چون شامل هزینههای جانبی نمیشود.
اما معاملات آتی، قراردادهایی هستند که خریدار و فروشنده توافق میکنند طلا را در تاریخی مشخص با قیمتی معین مبادله کنند. جالب است بدانید قیمت معاملات آتی طلا در سال ۲۰۲۵ بیش از ۶۵ درصد افزایش یافت که قویترین عملکرد سالانه این فلز گرانبها از سال ۱۹۷۹ محسوب میشود.
چهار برابر شدن قیمت طلا در ۱۰ سال
طلا تا سال ۱۹۷۱ با دلار آمریکا تعریف میشد؛ یعنی شما میتوانستید به بانک بروید و ۲۰ دلار را با یک اونس طلا مبادله کنید. در رکود بزرگ آمریکا (۱۹۳۳)، قیمت به ۳۵ دلار افزایش یافت تا اقتصاد تحریک شود. اما در ۱۹۷۱، نیکسون طلا را از دلار جدا کرد و قیمتها آزاد شدند.
نتیجه این آزادسازی چه بود؟ در یک دهه اخیر، قیمت طلا از ۱۲۵۰ دلار در سال ۲۰۱۶ به حدود ۵۰۰۰ دلار امروز رسیده؛ یعنی چهار برابر شده است.
۷ عامل تأثیرگذار بر قیمت طلا
بر اساس گزارش الجزیره، قیمتهای نقدی و آتی طلا توسط عرضه و تقاضا تعیین میشوند و این متغیرها بر آنها اثر میگذارند:
۱. رویدادهای ژئوپلیتیکی: طلا یک دارایی امن است؛ وقتی سهام و بازارها بیثبات میشوند (مثلا به خاطر جنگ یا اختلافات تجاری)، تقاضا برای طلا بالا میرود.
۲. خرید بانکهای مرکزی: بانکهای مرکزی برای محافظت در برابر تورم و حمایت از اقتصاد، طلا میخرند. آنها چون حجم عظیمی معامله میکنند، روی عرضه جهانی اثر میگذارند.
۳. تورم: خیلیها طلا را سپری در برابر تورم میدانند. وقتی قیمتها بالا میرود، تقاضا برای طلا هم زیاد میشود.
۴. نرخ بهره: رابطه نرخ بهره و طلا معکوس است. بهره که بالا میرود، طلا ارزان میشود چون سود ندارد. بهره که پایین میآید، طلا گران میشود.
۵. تولید معادن: میزان استخراج معادن روی عرضه جهانی اثر میگذارد و هزینههای تولید هم در قیمت نهایی مؤثرند.
قیمت طلا در کشورها چطور تعیین میشود؟
قیمت پایه طلا در بورسهای لندن و نیویورک به دلار تعیین میشود. اما در کشورهای مختلف، این نرخ با نرخ ارز محلی، هزینه ضرب سکه، مالیات و عوارض واردات تغییر میکند. مثلا هند ۳ درصد مالیات بر کالا و خدمات اضافه میکند، اما بریتانیا و امارات برای سرمایهگذاری طلا مالیات نمیگیرند.
هر کشوری سکههای خاص خودش را دارد؛ مثل عقاب طلایی در آمریکا، پاندای طلایی در چین و کروگراند در آفریقای جنوبی.
کشورهای دارنده بزرگترین ذخایر طلا
آمریکا با ۸۱۳۳ تن در صدر ایستاده؛ تقریبا به اندازه مجموع سه کشور بعدی. آلمان با ۳۳۵۰ تن دوم است و ایتالیا با ۲۴۵۱ تن سوم. فرانسه (۲۴۳۷ تن)، روسیه (۲۳۲۹.۶ تن)، چین (۲۳۰۳.۵ تن)، سوئیس (۱۰۳۹.۹ تن)، هند (۸۸۰.۲ تن)، ژاپن (۸۴۶ تن) و هلند (۶۱۲.۵ تن) ده کشور برتر را کامل میکنند.
تحلیل نهایی
با توجه به روند خرید بانکهای مرکزی، تنشهای ژئوپلیتیک و چشمانداز نرخ بهره، به نظر میرسد مسیر صعودی طلا در بلندمدت حفظ شود. اما نوسانات کوتاهمدت اجتنابناپذیر هستند و سرمایهگذاران باید با دید باز و تحلیل دقیق وارد شوند.
