تلهای به نام سکه غیربانکی: ۲۰ درصد گرانتر میخرید، ارزانتر میفروشید! / فرق سکه واقعی با قلابی چیست؟
اگر این روزها قصد خرید سکه دارید و چشمتان به ویترین طلافروشیها افتاده، حواستان را حسابی جمع کنید. ممکن است پول سکه بانکی را بدهید، اما یک تکه طلای بیکیفیت و کمارزش به نام "سکه غیربانکی" را تحویل بگیرید. تفاوت این دو فقط در یک تابلو خلاصه نمیشود؛ از عیار و وزن گرفته تا نقدشوندگی و قیمت، ماجرای پیچیدهای است که میتواند سرمایه شما را نشانه برود. در این گزارش پرده از رازهایی برمیداریم که هر خریداری باید بداند.
شاید برای شما هم پیش آمده باشد که وقتی برای خرید یا فروش سکه به بازار مراجعه میکنید، با دو واژه "بانکی" و "غیربانکی" مواجه شوید و این سؤال برایتان پیش بیاید که ماجرا از چه قرار است. سکه بانکی همانی است که بانک مرکزی با تمام دقت و استانداردهایش ضرب میکند. اما آن سوی میدان، سکههایی هستند که در کارگاههای خصوصی و با نظارت کمتر تولید میشوند؛ همانها که به سکه غیربانکی معروفند.
این تفاوت در هویت ضربکننده، یک زنجیره از تفاوتهای اساسی را به دنبال دارد که هر سرمایهگذاری باید پیش از خرید با آنها آشنا باشد. مهمترین نکته این که اگر روزی خواستید سکه غیربانکی خود را بفروشید، کار سختی پیش رو دارید؛ این سکهها معمولاً با قیمتی بین ۱۰ تا ۲۰ درصد پایینتر از نمونه بانکی خریداری میشوند.
عیار؛ اولین قربانی سودجویی
طلای ۲۲ عیار با خلوص ۹۰۰ از هزار، استاندارد ثابت سکههای بانکی است. بانک مرکزی با آزمایشگاههای پیشرفته خود تضمین میکند که حتی یک هزارم انحراف در عیار سکههایش وجود نداشته باشد. اما در کارگاههای ضرب سکه غیربانکی، گاهی برای کاهش هزینهها و افزایش سود، از طلای آبشده با ناخالصی بالا استفاده میشود.
نتیجه این کار سکههایی با عیار ۲۰، ۱۹ یا حتی پایینتر است که در آزمایشهای عیارسنجی (ریگیری) خود را نشان میدهند. شیوهای رایجتر و فریبندهتر، آبکاری لایه رویی سکه با طلای باکیفیت است تا مغز سکه که از فلزات ارزانتر پر شده، پنهان بماند.
وزن؛ جایی که ترازو حقیقت را میگوید
دستگاههای پیشرفته بانک مرکزی با دقت یک هزارم گرم، وزن سکهها را تنظیم میکنند. هر سکه تمام بهار آزادی (طرح قدیم و جدید) دقیقاً ۸.۱۳۳ گرم، نیمسکه ۴.۰۶۶ گرم، ربعسکه ۲.۰۳۳ گرم و سکه گرمی ۱.۰۱ گرم وزن دارد. این ارقام در همه سکههای بانکی ثابت و غیرقابل تغییر است.
اما سکههای غیربانکی که با قالبهای دستی و تجهیزات ابتدایی تولید میشوند، چنین دقتی ندارند. گاهی وزن آنها چند سوت تا چند دهم گرم از استاندارد کمتر است. قرار دادن این سکهها روی ترازوهای حساس طلافروشی، سادهترین راه برای تشخیص ماهیت آنهاست.
کیفیت ضرب؛ هنر در مقابل ابتداییگرایی
گاهی حتی صرافان باتجربه هم برای تشخیص سکه بانکی از غیربانکی فقط با نگاه کردن، مشکل پیدا میکنند. دستگاههای پرس قدرتمند بانک مرکزی با فشاری عظیم، نقوشی مثل بارگاه امام رضا (ع) یا آجرچینیهای روی سکه را با وضوح و برجستگی سهبعدی روی فلز حک میکنند. شیارهای دور سکه (کنگرهها) نیز کاملاً منظم طراحی میشوند.
در مقابل، پرسهای ضعیف کارگاههای خصوصی، طرحهایی تخت، تار و بیروحیه تولید میکنند که با نمونه بانکی فاصله زیادی دارد.
وکیوم؛ تلهای که نباید به آن اعتماد کرد
خیلیها فکر میکنند اگر سکه در بستهبندی هولوگرامدار (وکیوم) باشد، حتماً بانکی و اصیل است. این باور غلط، پرهزینهترین اشتباه یک خریدار است. سودجویان امروز دستگاههای پرس وکیوم و چاپ هولوگرام دارند و کارت صرافیهای معتبر را هم به راحتی کپی میکنند. به همین دلیل، اگر به سکهای شک کردید، بدون تردید آن را از وکیوم خارج کرده و مستقیماً بررسی کنید.
نقدشوندگی؛ جایی که تفاوت اصلی را حس میکنید
سکه بانکی حکم پول نقد را دارد. در هر شهری و هر زمانی میتوانید آن را به صرافی ببرید و در چند دقیقه پولش را بگیرید. دلیلش ساده است: تقاضا برای سکه بانکی همیشه بالاست.
اما سکه غیربانکی در فروش مشکل جدی دارد. صرافان و طلافروشان معمولاً تمایلی به خرید آن ندارند. اگر هم خریداری پیدا شود، اول سکه را برای ریگیری (عیارسنجی) به آزمایشگاه میفرستند و بعد با قیمتی بسیار پایینتر از نرخ روز، آن را میخرند.
قیمت؛ جایی که حباب میترکد
سکه بانکی علاوه بر ارزش طلا، یک حباب هم دارد که ناشی از اعتبار و تقاضای بالای آن است. اما سکه غیربانکی فقط به عنوان طلای خام معامله میشود و حبابش به کلی از بین میرود. بدتر اینکه به خاطر ریسک پایین بودن عیار، قیمت آن را با کسر درصدهای سنگین (معمولاً ۱۰ تا ۲۰ درصد پایینتر از نمونه بانکی) محاسبه میکنند که ضرر هنگفتی برای فروشنده دارد.
