فاجعه در قلب پایتخت؛ ۹ درصد ذخیره آب سدهای تهران
با ورود به نیمه دوم بهمن ماه، آمار نگرانکننده از سدهای پنجگانه تأمینکننده آب تهران منتشر شده است؛ ذخایر آبی پایتخت به مرز بحران نزدیک شده و مجموع پرشدگی به رقمی کمتر از ۱۰ درصد سقوط کرده است.
بحران آب تهران: فراتر از انتظارات زمستانی
علیرغم اینکه فصل زمستان جاری است، کلانشهر تهران و نواحی همجوار آن همچنان درگیر تنشهای آبی مزمن هستند. تعدیلهای مکرر فشار آب، حتی در ساعات پایانی شب، خشم شهروندان را برانگیخته، چرا که این وضعیت با انتظار عمومی برای جبران کمبودها از محل بارشهای فصلی در تضاد کامل قرار دارد.
پنجمین ماه از سال آبی جدید سپری شده، اما آمار بارشها در محدوده استان تهران همچنان زیر خط نرمال باقی مانده است. طبق دادههای رسمی، ماههای مهر و آبان عملاً فاقد هرگونه بارش مؤثر بودهاند؛ رخدادی که از دیدگاه متخصصان اقلیمشناسی، سابقه کمی در دادههای تاریخی دارد. با توجه به متوسط بارش سالانه حدود ۲۸۰ میلیمتر در تهران، این عقبماندگی بارشی مستقیماً بر ذخایر منابع آب سطحی سایه افکنده است.
جزئیات تکاندهنده از وضعیت سدهای پنجگانه
بررسی وضعیت ذخایر سدهای اصلی نشان میدهد که ذخیرهسازی به سطح فوقالعادهای از نگرانی رسیده است. سد لار، با تنها ۱۰ میلیون مترمکعب آب، تنها یک درصد ظرفیت خود را پر کرده است؛ کاهشی ۲۶ درصدی در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته.
وضعیت سد امیرکبیر (کرج) بحرانیتر است؛ با تنها ۶ میلیون مترمکعب ذخیره، این سد تنها سه درصد پر است و کاهش حیرتانگیز ۸۳ درصدی ذخایر نسبت به سال قبل، زنگ خطر حیاتی برای امنیت آب شرب پایتخت است.
در مجموع، ذخایر سدهای ماملو و لتیان روی هم ۲۳ میلیون مترمکعب است که معادل هفت درصد پرشدگی است و کاهش ۴۹ درصدی نسبت به دوره مشابه پارسال را نشان میدهد. در این میان، سد طالقان با ۸۸ میلیون مترمکعب ذخیره و ۲۱ درصد پرشدگی، نسبتاً موقعیت بهتری دارد، اما این سد نیز کاهش ۵۹ درصدی ذخایر را تجربه کرده است.
در یک جمعبندی، مجموع ذخایر سدهای تهران حدود ۱۷۰ میلیون مترمکعب تخمین زده میشود که تنها ۹ درصد از کل ظرفیت اسمی را تشکیل میدهد و نکته قابل تأمل آن است که بخشی از این مقدار به دلیل انباشت رسوبات، اساساً قابل استفاده نیست. مقایسه این رقم با سال گذشته، عقبماندگی ذخیرهسازی بیش از ۲۱۰ میلیون مترمکعبی را آشکار میسازد.
کاهش ورودیها و تبعات چندجانبه
علاوه بر این، ورودی آب به این سدها در دو ماه گذشته کمتر از نصف میانگین بلندمدت بوده است. در سطح ملی نیز، خروجی آب از سدها با افت شدید همراه شده؛ آمار رسمی حکایت از خروج ۵.۵۸ میلیارد مترمکعبی از سدهای کشور دارد که نشاندهنده افت ۲۵ درصدی نسبت به سال قبل است.
تحلیلگران آب هشدارهای جدی میدهند: اگر روند فعلی تداوم یابد، تابستان آتی میتواند یکی از سختترین دورههای تأمین آب تهران باشد؛ بهویژه آنکه پایتخت ششمین سال خشکسالی متوالی را پشت سر میگذارد و حاشیه امن منابع آبی به حداقل رسیده است.
این بحران تنها بخش شرب را تحت تأثیر قرار نمیدهد؛ کاهش حجم سدها مستقیماً بر ظرفیت تولید برق نیروگاههای برقآبی تأثیر گذاشته است. نزدیک شدن برخی سدها به «حجم مرده»، عملاً تولید برق از این منبع تجدیدپذیر را ناممکن میسازد و فشار مضاعفی بر شبکه سراسری برق در ماههای گرم سال وارد خواهد کرد.
در چنین شرایط اضطراری، مقامات وزارت نیرو بر این امر تأکید دارند که در کنار راهکارهای مهندسی مانند انتقال آب بینحوضهای و اتمام پروژههای تصفیه و کاهش هدررفت شبکه، مشارکت عمومی و بازنگری اساسی در الگوی مصرف نقشی حیاتی و تعیینکننده ایفا میکند.
تهران اکنون در آستانه یک ارزیابی جدی در مدیریت زیرساختهای حیاتی خود قرار گرفته است. در حالی که تغییرات اقلیمی عامل اصلی هستند، اما رفتار مصرفی شهروندان در کنار سرعت و دقت تصمیمگیری مدیران در هفتهها و ماههای آتی، نتیجه این آزمون دشوار را برای پایتخت رقم خواهد زد.
