معمای بزرگ: دکمه «وصل» اینترنت ایران دست کیست؟

سینا تفنگچی، پژوهشگر حوزه رسانه و فعال فناوری، در تحلیل تأثیرات قطع اینترنت بر زندگی مردم و کسب‌وکارها می‌گوید که این پدیده به عاملی برای افزایش بی‌اعتمادی، نارضایتی و خسارت پایدار تبدیل شده است. به گفته وی، اینترنت امروز به زیرساخت حیاتی زندگی تبدیل شده و قطع آن، تنها عصبانیت عمومی را افزایش می‌دهد.

تفنگچی با اشاره به تجربه شخصی خود از مشکلات در سفر اخیرش به عراق برای زیارت، توضیح داد که چگونه حتی پیام‌رسان‌های داخلی در خارج از کشور نیز قطع بودند و دسترسی به خدمات آنلاین ضروری مانند خرید بلیت یا دسترسی به حساب‌های مالی غیرممکن شد. وی تأکید کرد: "واقعیت این است که امروز همه‌چیز آنلاین شده و شما به‌صورت پیش‌فرض برای هر کاری باید آنلاین باشید. وقتی در چنین شرایطی ناگهان دسترسی را قطع می‌کنید، تنها نتیجه‌اش افزایش نارضایتی و عصبانیت است."

او در مقایسه با تجربیات جهانی افزود که محدودیت‌های اینترنتی در دیگر کشورها معمولاً موقتی، هدفمند و دارای چارچوب زمانی مشخص است و منجر به تشدید خشم عمومی نمی‌شود. اما در ایران، این اقدام صرفاً با نگاه محدود به بعد درآمدی و بدون توجه به ابعاد گسترده زندگی دیجیتال مردم صورت می‌گیرد.

یکی از نقاط تاریک و انتقادی اصلی، ابهام در ساختار تصمیم‌گیری برای قطع و وصل اینترنت است. تفنگچی به صراحت اعلام کرد: "ما اساساً نهاد واحدی نداریم که به مردم بگوید اینترنت چه زمانی وصل می‌شود. هیچ‌کس دقیقاً نمی‌داند اختیار باز کردن اینترنت دست چه نهادی است." وی این وضعیت را یک عدم توازن در اختیارات توصیف کرد: "اما در بستن اینترنت، تقریباً همه اختیار دارند. دکمه فیلترینگ دست همه هست، اما دکمه رفع فیلتر دست هیچ‌کس نیست." به گفته او، حتی شورای عالی امنیت ملی که طبق قانون مجاز به اعمال محدودیت موقت است، پس از پایان مهلت قانونی هم درباره تداوم قطعی پاسخ روشنی نمی‌دهد.

این پژوهشگر همچنین به تأثیر قطع اینترنت بر اعتماد عمومی و بی‌علاقگی به اطلاعات اشاره کرد. او معتقد است حجم بالای اطلاعات نادرست همراه با محدودسازی دسترسی‌ها، باعث شده مردم نسبت به دریافت هرگونه اطلاعات—حتی واقعیت‌های مسلم—بی‌علاقه و بی‌اعتماد شوند.

در بخش دیگری از گفتگو، تفنگچی به خسارت‌های اقتصادی گسترده، به ویژه برای کسب‌وکارهای آنلاین و استارتاپ‌ها پرداخت و دو راهکار عملی پیشنهاد داد:

1. ایجاد بیمه‌های پارامتریک برای کسب‌وکارهای دیجیتال تا در صورت قطع اینترنت، خسارت دریافت کنند. این طرح می‌تواند به شفافیت مالیاتی نیز کمک کند.

2. راه‌اندازی صندوق‌های حمایتی و تسهیلات بانکی با شرایط ویژه برای کمک به حفظ و تقویت ساختار این کسب‌وکارها.

او در نهایت نتیجه گرفت که تا زمانی که سیاست‌گذاری پایدار، شفاف و مبتنی بر واقعیت وجود نداشته باشد، این مشکلات و آسیب‌های ناشی از قطع اینترنت ادامه خواهد داشت.