ایران و آمریکا: تلاش‌های دیپلماتیک در بحبوحه تهدیدهای فزاینده جنگ
در حالی که تماس‌ها از طریق میانجی‌گران، گشایش دیپلماتیک بالقوه‌ای را بین ایران و آمریکا فراهم کرده، هر دو طرف برای تشدید تنش‌های نظامی ابراز آمادگی می‌کنند. مقامات ایرانی پس از گفتگوهای دو روزه با میانجی‌گری قطر، اعلام کرده‌اند که در صورت اجرای ملموس خواسته‌هایشان، توافق همچنان ممکن است.
به گزارش الجزیره، تماس‌های جاری از طریق میانجی‌گران، یک گشایش دیپلماتیک بالقوه بین ایران و ایالات متحده ایجاد کرده است، حتی در شرایطی که هر دو طرف آمادگی خود را برای تشدید درگیری نظامی ابراز می‌کنند. پس از دو روز مذاکرات با میانجی‌گری قطر، مقامات ایرانی اعلام کرده‌اند که اگر خواسته‌هایشان به طور ملموس اجرا شود، توافق همچنان امکان‌پذیر است. در عین حال، آنها بر تمایل خود برای گسترش حملات یا حتی انجام حملات پیشگیرانه در صورتی که جنگ را اجتناب‌ناپذیر بدانند، تأکید کرده‌اند.
ما برای همه سناریوها آماده‌ایم. ما سلاح‌های خود را ارتقا داده‌ایم، آسیب‌پذیری‌های خود را برطرف کرده‌ایم و سلاح‌های جدید را آزمایش کرده‌ایم. نیروهای ما در بالاترین سطح آمادگی قرار دارند. — عباس عراقچی
این اظهارات در حالی بیان شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز شنبه گفت که مذاکرات «خوب» پیش می‌رود اما افزود که مقامات ایرانی «قابل اعتماد» نیستند. رهبر جمهوری‌خواه که در ۲۸ فوریه دستور حملاتی را در کنار اسرائیل علیه ایران صادر کرده بود، بارها احتمال حمله مجدد به زیرساخت‌های غیرنظامی این کشور را مطرح کرده است. او در هفته‌های اخیر اشاره کرده که حمله دیگری ممکن است پس از انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر در آمریکا رخ دهد.
ما هنوز باید به، می‌توانم بگویم، یک یا دو سایت رسیدگی کنیم، اما می‌توانیم این کار را در ۱۰ دقیقه انجام دهیم. — دونالد ترامپ
ترتیب و زمان‌بندی
به نظر می‌رسد مذاکرات با میانجی‌گری که روز جمعه در تهران و سپس روز شنبه در قطر برگزار شد، با کوتاه کردن دوره‌ای که پس از آن پیشنهاد ایران برای بازگشایی بخشی از تنگه هرمز قابل اجراست، نتیجه ملموس جدیدی به همراه داشته است. عباس عراقچی در مصاحبه خود با الجزیره گفت که تهران پیش از این هفت روز را پیشنهاد داده بود، اما اکنون این مدت به دو روز کاهش یافته است.
نگار مرتضوی، عضو ارشد مرکز سیاست بین‌الملل، گفت «نشانه‌هایی» از علاقه آمریکا به یک توافق از طریق مذاکره وجود دارد و به ادامه گفتگوهای با میانجی‌گری قطر و تماس اخیر جی. دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، اشاره کرد.
با این حال، ایران به دنبال یک سری امتیازات است در حالی که ایالات متحده بر پیشرفت در برنامه هسته‌ای ایران قبل از ارائه امتیازات اصرار دارد. بنابراین، مشکل اصلی ترتیب و اهرم فشار است. هر طرف می‌خواهد طرف دیگر ابتدا اقدام کند. — نگار مرتضوی
به گفته حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه بین‌المللی بحران، پیشنهاد دو روزه عراقچی نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری در مورد ترتیب اجراست که می‌تواند به هر دو طرف اجازه دهد بدون حل فوری اختلافات اساسی خود، یک دستاورد دیپلماتیک اولیه را به نام خود ثبت کنند.
او در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «با این حال، بیانیه‌های نظامی محدودیت‌های این گشایش را نشان می‌دهد. به نظر می‌رسد ایران به طور فزاینده‌ای مصمم است از تکرار سناریوهای قبلی که در آن مذاکرات یا آتش‌بس‌های موقت با درگیری نظامی مجدد دنبال می‌شد، جلوگیری کند. از دیدگاه تهران، هدف این است که حمله دیگری را آنقدر پرهزینه و غیرقابل پیش‌بینی کند که واشنگتن مجبور شود به طور کلی در این گزینه تجدید نظر کند.»
آمادگی برای بازدارندگی حداکثری
همزمان با ادامه مذاکرات در روز شنبه، دفتر رهبر ایران، اعلام کرد که او پیشتر در دیداری با فرماندهان ارشد نظامی، خواستار «بازدارندگی حداکثری» از طریق آمادگی برای پاسخ فوری «بدون محدودیت جغرافیایی» به هرگونه تهدید شده است. آیت الله مجتبی خامنه‌ای اعلام کردند که اهداف شامل دارایی‌های «ملموس و ناملموس» آمریکا و اسرائیل خواهد بود.
مقامات ایرانی پیش از این گفته بودند که اگر زیرساخت‌های غیرنظامی ایران دوباره مورد حمله قرار گیرد، کابل‌های زیردریایی و زیرساخت‌ها در سراسر منطقه نیز می‌توانند به اهداف تبدیل شوند. پس از بیانیه رهبر انقلاب، فرماندهان ستاد کل نیروهای مسلح، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ارتش به طور جداگانه آمادگی خود را برای انجام حملات موشکی، پهپادی و غیره در صورت تشدید درگیری اعلام کردند.
رسانه‌های دولتی روز یکشنبه نیز تصاویری از خارج کردن موشک‌ها و پهپادها از سایت‌های عظیم ذخیره‌سازی زیرزمینی و استقرار آنها در طول هشت ماه جنگ تاکنون را پخش کردند. مقامات همچنین اعلام کردند که انتظار حملات بالقوه بیشتری از سوی آمریکا و اسرائیل، از جمله علیه شبکه برق ایران را دارند.
«تغییر لحن مثبت»
در تنگه هرمز و اطراف آن، حمله به کشتی‌هایی که از هماهنگی با «اداره تنگه خلیج فارس»، نهاد ایجاد شده توسط مقامات ایرانی برای اعمال کنترل و حاکمیت در این آبراه حیاتی، خودداری می‌کنند، ادامه دارد. گزارش شده که دست‌کم چهار تانکر در روزهای جمعه و شنبه مورد اصابت قرار گرفته‌اند، هرچند همه حملات توسط کشتی‌ها و ناظران گزارش نمی‌شوند.
برای اینکه ترتیب اجرای تعهدات کارساز باشد، محسن رضایی، دبیر شورایعالی هماهنگی اقتصادی سران قوا، شنبه شب در مصاحبه‌ای با تلویزیون دولتی گفت که تهران می‌خواهد آمریکا محاصره دریایی خود را که صادرات نفت و بخش عمده تجارت ایران را متوقف کرده، لغو کند. آمریکا همچنین باید معافیت‌هایی برای تحریم‌های نفتی صادر کند، دارایی‌های ایران در خارج را آزاد کند، درگیری‌ها در تمام جبهه‌های منطقه‌ای از جمله لبنان را متوقف کند و توافق دوجانبه ایران و عمان برای هرمز را به رسمیت بشناسد.
رضایی گفت که هنوز به نامه‌ای که از سوی ونس خطاب به او نوشته شده، پاسخی نداده است، هرچند گفت که این نامه نشان‌دهنده «تغییر لحنی» است که او آن را «مثبت» توصیف کرد.
مصطفی نجفی، یک تحلیلگر سیاسی مستقر در تهران که گفته می‌شود با رضایی در ارتباط است، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که اگر این شرایط برآورده نشود، نامه احتمالاً بی‌پاسخ خواهد ماند و مذاکرات - از جمله در مورد برنامه هسته‌ای ایران - وارد سطح بالاتری نخواهد شد.
از سوی دیگر، آمریکا نیز بر کارآمدی عملیات «طرد اقتصادی» خود شامل محاصره، تحریم‌ها و فشار بر تجارت زمینی و هوانوردی تأکید کرده است. گزارشی از سوی وزارت خزانه‌داری آمریکا که توسط وب‌سایت خبری اکسیوس منتشر شد، نشان می‌دهد که از ۲۵ اوت هیچ نفت جدیدی در پایانه‌های ایران بارگیری نشده است. این گزارش همچنین نشان داد که تحویل نفت خام به خارج کاهش یافته، در حالی که تورم سالانه ایران در ماه سپتامبر به نزدیک ۹۰ درصد رسیده و ارزش پول ملی همچنان در حال کاهش است. در این گزارش آمده که اقتصاد ایران با این اقدامات ترکیبی «فلج» شده است، اما ادعا نشده که به فروپاشی نزدیک است.