ادعای سی‌ان‌ان درباره مذاکرات محرمانه ایران و آمریکا؛ توافقی حساس برای جلوگیری از جنگ دوباره
شبکه سی‌ان‌ان گزارش داده است که ایران و آمریکا با میانجی‌گری قطر در حال مذاکره درباره توافقی حساس هستند که می‌تواند از آغاز دوباره جنگ گسترده جلوگیری کند. با وجود افزایش تلاش‌های دیپلماتیک، اختلاف بر سر برنامه هسته‌ای ایران، بازگشایی تنگه هرمز و رفع تحریم‌ها همچنان پابرجاست و مقام‌های واشنگتن تأکید دارند که دستیابی به توافق نزدیک نیست.
شبکه سی‌ان‌ان در گزارشی از ادامه مذاکرات محرمانه میان ایران و ایالات متحده خبر داده است؛ گفت‌وگوهایی که هدف آن دستیابی به توافقی اولیه برای جلوگیری از بازگشت جنگ تمام‌عیار و فراهم کردن زمینه مذاکرات گسترده‌تر عنوان شده است.
به گزارش انتخاب به نقل از سی‌ان‌ان، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از شکست حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای، نشانه‌های روشن‌تری از تمایل خود به استفاده از مسیر دیپلماتیک برای جلوگیری از تشدید درگیری‌ها با ایران ارائه کرده است.
ترامپ روز یکشنبه در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان اعلام کرد چنانچه تهران در مسیر دستیابی به توافق درباره برنامه هسته‌ای و بازگشایی تنگه هرمز پیشرفت کند، احتمال ازسرگیری حملات نظامی آمریکا «بسیار بعید» خواهد بود. او در مصاحبه با برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه سی‌بی‌اس نیز گفت که «به دنبال» تشدید جنگ نیست.
با این حال، رئیس‌جمهور آمریکا همچنان گزینه نظامی را کنار نگذاشته است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه این کشور، نیز روز یکشنبه درباره چشم‌انداز مذاکرات گفت: «نمی‌توانم بگویم در آستانه یک پیشرفت مهم هستیم».
بر اساس گزارش سی‌ان‌ان، ایران، آمریکا و قطر که میانجی این مذاکرات است، تاکنون اطلاعات محدودی درباره جزئیات گفت‌وگوها منتشر کرده‌اند. با وجود این، فعالیت‌های دیپلماتیک از زمان انتخابات میان‌دوره‌ای روز سه‌شنبه افزایش یافته است.
تأثیر شکست جمهوری‌خواهان بر مذاکرات ایران و آمریکا
نتیجه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، شرایط تازه‌ای را برای دولت ترامپ در پیگیری جنگ و مذاکرات با ایران ایجاد کرده است.
جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، پس از اعلام نتایج انتخابات، جنگ را یکی از عوامل شکست جمهوری‌خواهان معرفی کرد. ترامپ نیز در گفت‌وگو با برنامه «۶۰ دقیقه» مخالفتی با این ارزیابی نشان نداد و پذیرفت که رأی‌دهندگان «از جنگ خوششان نمی‌آمد».
با وجود این، ترامپ همچنان از تصمیم خود برای حمله به ایران دفاع می‌کند. او تأکید کرده است که اگر بار دیگر در موقعیت تصمیم‌گیری مشابهی قرار بگیرد، پاسخ او «قاطعانه بله» خواهد بود.
در سوی مقابل، ایران نیز تلاش کرده است از نتایج انتخابات آمریکا برای تقویت موقعیت خود در مذاکرات استفاده کند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یکشنبه در واکنش به تحولات سیاسی آمریکا گفت: «رأی‌دهندگان آمریکایی انتخاب خود را انجام داده‌اند. اکنون زمان آن است که کاخ سفید انتخاب خودش را انجام دهد.»
در شرایطی که ترامپ همچنان بر برتری نظامی آمریکا تأکید می‌کند، مقام‌های ایرانی نیز بارها هشدار داده‌اند که در صورت حمله مجدد، دامنه جغرافیایی جنگ گسترش خواهد یافت.
اختلاف ایران و آمریکا بر سر برنامه هسته‌ای و تنگه هرمز
برنامه هسته‌ای ایران و وضعیت تنگه هرمز از مهم‌ترین موضوعات مذاکرات کنونی به شمار می‌روند؛ دو پرونده‌ای که مواضع اعلام‌شده طرفین درباره آن‌ها فاصله زیادی دارد.
ترامپ خواهان برچیده شدن برنامه هسته‌ای ایران است، درحالی‌که تهران این موضوع را به حاکمیت ملی خود مرتبط می‌داند و تأکید دارد فعالیت‌های هسته‌ای کشور با اهداف صلح‌آمیز و تولید انرژی انجام می‌شود.
بر اساس گزارش سی‌ان‌ان، ایران در مواضع علنی خود اعلام کرده است تا زمانی که هفت پیش‌شرط موردنظرش محقق نشود، نه درباره برنامه هسته‌ای با واشنگتن مذاکره می‌کند و نه تنگه هرمز را بازگشایی خواهد کرد.
پایان جنگ در «تمام جبهه‌ها» و لغو محاصره دریایی از جمله این شروط عنوان شده‌اند، اما جزئیات کامل هفت پیش‌شرط هنوز به‌صورت عمومی منتشر نشده است.
موضوع دیگر، سرنوشت صدها کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده ایران است که بنا بر این گزارش در مکانی نامعلوم نگهداری می‌شود. اورانیوم غنی‌شده از جمله موادی است که می‌تواند در تولید سلاح هسته‌ای کاربرد داشته باشد، هرچند ایران همواره بر غیرنظامی بودن برنامه هسته‌ای خود تأکید کرده است.
سی‌ان‌ان گزارش داده که تهران از این ذخایر به‌عنوان اهرم مذاکره استفاده می‌کند و واشنگتن خواستار رقیق‌سازی اورانیوم یا انتقال آن به کشور دیگری برای نگهداری است. با این حال، میزان پیشرفت گفت‌وگوها درباره این موضوع مشخص نیست.
رفع تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های ایران در مذاکرات
در کنار اختلاف‌های هسته‌ای و امنیتی، مسائل اقتصادی نیز از محورهای مهم مذاکرات به شمار می‌روند.
ایران که یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت جهان است، به دلیل تحریم‌های آمریکا با محدودیت‌های گسترده‌ای برای فروش نفت خام در بازارهای بین‌المللی مواجه شده است. همچنین میلیاردها دلار از دارایی‌های این کشور در بانک‌های خارجی مسدود مانده است.
به نوشته سی‌ان‌ان، واشنگتن ظاهراً در حال بررسی امکان کاهش برخی از این محدودیت‌هاست؛ اقدامی که در صورت اجرا می‌تواند به کاهش فشار اقتصادی بر ایران کمک کند.
این موضوع در شرایطی مطرح شده که اقتصاد ایران با تورم در سطوح بی‌سابقه روبه‌رو است و دسترسی به منابع مالی و درآمدهای نفتی برای تهران اهمیت زیادی دارد.
نقش قطر در مذاکرات محرمانه تهران و واشنگتن
قطر مسئولیت میانجی‌گری میان ایران و آمریکا را بر عهده گرفته و سندی چارچوبی را برای بررسی در اختیار دو طرف قرار داده است.
بر اساس گزارش سی‌ان‌ان، تهران و واشنگتن در حال ارائه اصلاحات و پیشنهادهای خود درباره این سند هستند. روند تهیه و بررسی آن از چند هفته و احتمالاً چند ماه پیش آغاز شده، اما در روزهای اخیر و هم‌زمان با افزایش نگرانی‌ها درباره حملات دوباره، سرعت بیشتری گرفته است.
انتظار می‌رود دونالد ترامپ روز دوشنبه در واشنگتن با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر قطر، دیدار کند.
گزارش‌های پیشین سی‌ان‌ان نیز از نقش قطر در انتقال پیشنهادها و اصلاحات میان دو طرف حکایت داشته‌اند. در آن گزارش‌ها نیز اختلاف بر سر رفع محاصره دریایی و دریافت امتیازهای هسته‌ای از مهم‌ترین موانع مذاکرات عنوان شده بود.
روبیو: هنوز فاصله زیادی تا توافق با ایران وجود دارد
با وجود افزایش فعالیت‌های دیپلماتیک، مقام‌های آمریکایی معتقدند اختلاف‌های موجود همچنان مانع دستیابی سریع به توافق است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز یکشنبه پیش از سفر به پاریس برای شرکت در نشست وزیران خارجه گروه هفت، اعلام کرد که مذاکرات تاکنون نتیجه قابل‌توجهی نداشته است.
او در انتقاد از درخواست‌های تهران گفت: «در حال حاضر، این مذاکرات چندان ثمربخش نبوده است؛ زیرا مطالبات ایران نه‌تنها غیرقابل‌قبول هستند، بلکه برخی از آن‌ها به‌طرز شگفت‌آوری افراطی، مضحک و واقعاً غیرواقع‌بینانه‌اند.»
از سوی دیگر، به نوشته سی‌ان‌ان، بی‌اعتمادی عمیق ایران به آمریکا یکی از موانع اصلی پیشرفت مذاکرات است. تهران همچنان به آغاز درگیری‌های پیشین در شرایطی اشاره دارد که مذاکرات هسته‌ای با واشنگتن جریان داشت.
بر اساس این گزارش، نگرانی ایران آن است که واگذاری اهرم‌های مذاکره، از جمله کنترل تنگه هرمز و ذخایر اورانیوم غنی‌شده، زمینه حمله دوباره آمریکا و اسرائیل را فراهم کند.
در چنین شرایطی، ایران ممکن است پس از دادن امتیازهای موردنظر واشنگتن، در صورت وقوع حمله مجدد با قدرت چانه‌زنی و توان بازدارندگی کمتری مواجه شود.
نقش اسرائیل و کشورهای عربی در آینده توافق
دونالد ترامپ در مذاکرات با ایران باید ملاحظات مربوط به روابط آمریکا با اسرائیل و شرکای عرب خود را نیز در نظر بگیرد؛ کشورهایی که جمهوری اسلامی را تهدیدی علیه امنیت خود می‌دانند.
به نوشته سی‌ان‌ان، پایان جنگ بدون دریافت امتیازی مهم از تهران می‌تواند فشارهای سیاسی بیشتری بر رئیس‌جمهور آمریکا وارد کند.
در همین حال، تحولات یمن و دریای سرخ نیز بر پیچیدگی شرایط منطقه افزوده است. بر اساس این گزارش، انصارالله یمن در ماه سپتامبر با انجام حمله‌ای سریع، کنترل باب‌المندب، یکی دیگر از گذرگاه‌های مهم دریایی منطقه، را در دست گرفتند.
سی‌ان‌ان این تحول را عاملی برای افزایش نفوذ بالقوه تهران بر یک مسیر راهبردی دیگر ارزیابی کرده است.
حوثی‌ها همچنین در واکنش به حمایت نظامی عربستان سعودی از دولت یمن، حملات خود علیه این کشور را افزایش داده‌اند. وزارت انرژی عربستان اعلام کرده که یک ساختمان متعلق به شرکت آرامکو در منطقه مالی ملک عبدالله در ریاض، بر اثر اصابت بقایای موشک شلیک‌شده از سوی حوثی‌ها آسیب دیده است.
در بخش دیگری از اختلاف‌ها، آمریکا خواهان اطمینان از آن است که ایران به تجهیزات و توانایی‌های لازم برای ساخت سلاح هسته‌ای دسترسی پیدا نکند.
همچنین میان همسایگان عرب ایران درباره پیامدهای توافقی که قدرت منطقه‌ای بیشتری به تهران بدهد، اختلاف‌نظر وجود دارد.
مسئله اداره تنگه هرمز نیز یکی از موضوعات مورد مناقشه است. ایران خواهان مدیریت این آبراه راهبردی است که بخش بزرگی از صادرات نفت و گاز کشورهای عربی از طریق آن انجام می‌شود.
به نوشته سی‌ان‌ان، دستیابی ایران به کنترل این گذرگاه می‌تواند نفوذ تعیین‌کننده‌ای بر جابه‌جایی کالا و انرژی در منطقه به تهران بدهد؛ موضوعی که با موضع آمریکا درباره باز بودن مسیرهای بین‌المللی کشتیرانی در تضاد است.
واشنگتن همچنین تمایلی ندارد آنچه را این گزارش یکی از دستاوردهای مهم ایران در جنگ توصیف کرده، در قالب یک توافق تثبیت کند.
آیا مذاکرات محرمانه مانع آغاز دوباره جنگ می‌شود؟
در حالی که برخی گزارش‌ها از نزدیک‌تر شدن ایران و آمریکا به توافق حکایت دارند، هنوز نشانه قطعی از پایان اختلاف‌ها دیده نمی‌شود.
بر اساس گزارش سی‌ان‌ان، در روزهای اخیر حملاتی نیز رخ داده است، اما دو طرف تلاش کرده‌اند اهمیت آن‌ها را کمتر نشان دهند؛ رفتاری که به ارزیابی این شبکه ممکن است بیانگر تمایل تهران و واشنگتن به جلوگیری از شکست مذاکرات باشد.
روزنامه نیویورک‌تایمز نیز گزارش داده است که ایران برای ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای اعلام آمادگی کرده است. با این حال، هنوز تأیید مستقلی درباره این گزارش‌ها منتشر نشده است.
به نوشته سی‌ان‌ان، هرگونه انعطاف ایران در مواضع هسته‌ای یا حتی آمادگی برای مذاکره درباره این موضوع می‌تواند تحولی مهم در روند دیپلماسی محسوب شود.
با وجود این، احتمال بازگشت درگیری‌های گسترده همچنان مطرح است. آمریکا حضور نظامی قابل‌توجهی در خاورمیانه دارد و نیروهای مستقر در منطقه می‌توانند به دستور ترامپ عملیات نظامی تازه‌ای را آغاز کنند.
در همین حال، بر اساس گزارش سی‌ان‌ان، کشتی‌های حامل نفت و گاز هنگام عبور از تنگه هرمز همچنان هدف حملات ایران قرار می‌گیرند.
واشنگتن همچنین برای دریافت اطلاعات درباره برنامه هسته‌ای ایران جایزه‌ای تا سقف ۲۰ میلیون دلار تعیین کرده و یک نیروی ویژه برای جلوگیری از انتقال زمینی تسلیحات پیشرفته، تجهیزات و مواد موردنظر تهران راه‌اندازی کرده است.
سی‌ان‌ان این اقدامات را نشانه ادامه و تشدید فشارهای آمریکا، هم‌زمان با پیگیری مسیر دیپلماتیک، ارزیابی می‌کند.
از سوی دیگر، فرماندهان نظامی ایران نیز طی هفته‌های اخیر هشدار داده‌اند که تسلیحات این کشور توان هدف قرار دادن مناطق بیشتر و وارد کردن خسارات گسترده‌تر را دارند.
در چنین شرایطی، با وجود اظهارات ترامپ درباره تمایل به دستیابی به توافق، همچنان روشن نیست که تهران و واشنگتن بتوانند بر سر خواسته‌های اصلی خود به تفاهم برسند.
به این ترتیب، مذاکرات محرمانه با میانجی‌گری قطر ادامه دارد، اما اختلاف بر سر برنامه هسته‌ای، رفع تحریم‌ها و وضعیت تنگه هرمز همچنان از موانع اصلی توافقی است که به گزارش سی‌ان‌ان، می‌تواند زمینه جلوگیری از جنگ دوباره را فراهم کند.
