ندا جبرائیلی؛ از نامزدی سیمرغ تا «سرخ و سیاه»

به گزارش پنجره، حضور ندا جبرائیلی در نقش فانوس در سریال «سرخ و سیاه» به کارگردانی آیدا پناهنده، فرصتی برای مرور کارنامه بازیگری است که فعالیتش بیش از یک دهه پیش آغاز شده است. او در این مجموعه، در کنار بازیگرانی چون علی شادمان، پارسا پیروزفر و پردیس پورعابدینی حضور دارد؛ اثری که داستانش در فضایی تاریخی روایت می‌شود و رابطه شخصیت‌ها را در پیوند با مناسبات قدرت دنبال می‌کند.

فانوس از شخصیت‌های مؤثر داستان است و ارتباط او با نوروز، با بازی علی شادمان، بخشی از مسیر حوادث سریال را شکل می‌دهد. برای مخاطبانی که جبرائیلی را نخستین بار در این مجموعه دیده‌اند، شناخت فیلم‌های پیشین او نشان می‌دهد حضورش در «سرخ و سیاه»، ادامه مسیری است که از نقش‌های سینمایی و تجربه‌های متفاوت بازیگری گذشته است. 

ندا جبرائیلی چند سال دارد؟

ندا جبرائیلی متولد ۱۵ مهر ۱۳۶۹ در تهران است و در زمان انتشار این مطلب، ۳۶ سال دارد. در زندگی‌نامه او، آغاز فعالیت هنری از سال ۱۳۸۹ ثبت شده است. حوزه فعالیتش نیز به سینما محدود نبوده و تئاتر و مجموعه‌های تلویزیونی را در بر می‌گیرد.

در کارنامه سینمایی او، نام آثاری از دوره‌ها و جریان‌های متفاوت سینمای ایران دیده می‌شود؛ از «دونده زمین» و «قاعده تصادف» تا «ماهی و گربه»، «یحیی سکوت نکرد»، «بنفشه آفریقایی»، «جمشیدیه»، «هفت و نیم»، «مردن در آب مطهر»، «علت مرگ نامعلوم» و «جنگ جهانی سوم». این فهرست، تصویری از بازیگری ارائه می‌کند که در کنار حضور در آثار داستانی، تجربه همکاری با فیلمسازان صاحب شیوه‌های اجرایی متفاوت را نیز داشته است. 

جبرائیلی تحصیلات دانشگاهی مرتبط با هنرهای نمایشی دارد. در معرفی انگلیسی او در بانک اطلاعات سینمایی IMDb، تحصیل در رشته ادبیات نمایشی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران و پایان تحصیل در سال ۲۰۱۶ ذکر شده است. همین معرفی، شروع بازیگری او را در حدود ۱۹ سالگی ثبت می‌کند. با توجه به تفاوت برخی زندگی‌نامه‌های فارسی در عنوان دقیق رشته، آنچه می‌توان با اطمینان بیشتری بر آن تکیه کرد، ارتباط تحصیلات دانشگاهی او با حوزه نمایش است. 

«قاعده تصادف» و نخستین نامزدی سیمرغ

یکی از نقاط مهم کارنامه جبرائیلی، حضور در فیلم «قاعده تصادف» به کارگردانی بهنام بهزادی است. این فیلم محصول سال ۱۳۹۱، از جمله آثاری بود که نام او را در میان مخاطبان پیگیر سینما مطرح کرد. جبرائیلی در این اثر نقش شهرزاد را بازی کرد و برای همین حضور، نامزد سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل زن در سی‌ویکمین جشنواره فیلم فجر شد.

نامزدی در جشنواره فجر، در سال‌های ابتدایی فعالیت سینمایی، برای او یک موقعیت حرفه‌ای قابل توجه به وجود آورد. این اتفاق همچنین نشان می‌دهد که توجه به بازی او، سال‌ها پیش از حضور در مجموعه‌های تازه نمایش خانگی شکل گرفته بود. «قاعده تصادف» اکنون نیز در معرفی کارنامه جبرائیلی، یکی از عنوان‌هایی است که نمی‌توان از آن عبور کرد.

اهمیت این نامزدی زمانی روشن‌تر می‌شود که آن را در کنار نامزدی بعدی او قرار دهیم؛ دو تجربه‌ای که در دو مقطع متفاوت و برای دو رده جداگانه بازیگری ثبت شده‌اند. او ابتدا برای یک نقش مکمل مورد توجه قرار گرفت و چند سال بعد، با ایفای نقشی اصلی دوباره به فهرست نامزدهای فجر راه یافت. 

تجربه متفاوت «ماهی و گربه»

«ماهی و گربه» به نویسندگی و کارگردانی شهرام مکری، از دیگر فیلم‌های شناخته‌شده کارنامه ندا جبرائیلی است. این فیلم محصول سال ۱۳۹۲، به دلیل شیوه روایت و اجرای خود جایگاهی متفاوت در سینمای ایران پیدا کرد. روایت اثر در قالب یک برداشت بلند شکل می‌گیرد و تجربه تماشای آن با الگوی متعارف بسیاری از فیلم‌های داستانی تفاوت دارد.

برای جبرائیلی، حضور در چنین اثری به معنای بازی در ساختاری متفاوت از یک درام معمول بود. در مرور کارنامه او، کنار هم قرار گرفتن «قاعده تصادف» و «ماهی و گربه» نشان می‌دهد تجربه‌های سال‌های نخست فعالیتش، به یک شکل ثابت از فیلمسازی محدود نبوده است.

«ماهی و گربه» در جشنواره ونیز سال ۲۰۱۳ نیز جایزه ویژه بخش افق‌ها را به دلیل محتوای خلاقانه دریافت کرد. این موفقیت متعلق به فیلم است و باید از جوایز فردی بازیگران تفکیک شود؛ با این حال، حضور در گروه بازیگران چنین اثری، بخشی از سابقه حرفه‌ای جبرائیلی در همکاری با سینمای متفاوت ایران را تشکیل می‌دهد. 

«کارت پرواز»؛ نقش‌آفرینی در یک موقعیت دشوار

فیلم «کارت پرواز» به کارگردانی مهدی رحمانی، یکی دیگر از تجربه‌های مهم جبرائیلی است. او در کنار منصور شهبازی، یکی از دو نقش اصلی این فیلم را بر عهده دارد. داستان، افرادی را دنبال می‌کند که برای تأمین پول وارد مسیری پرخطر می‌شوند و با پیامدهای انتقال مواد مخدر از طریق بلعیدن بسته‌ها روبه‌رو هستند.

جبرائیلی در گفت‌وگویی با روزنامه ایران درباره این تجربه توضیح داده بود که برای شناخت موقعیت شخصیت، جست‌وجو کرده، اما قرار گرفتن در شرایط صحنه نیز به درک او از نقش کمک کرده است. او به‌ویژه بر تنهایی شخصیت و ناتوانی او از درخواست کمک در شرایط بحرانی تأکید کرده بود؛ وضعیتی که فاصله میان تجربه بازیگر و زندگی شخصیت را برایش ملموس‌تر کرده است.

این گفت‌وگو، بخشی از پشت‌صحنه شکل‌گیری یک نقش را آشکار می‌کند: توجه به شرایطی که شخصیت در آن تصمیم می‌گیرد و محدودیت‌هایی که پس از آن با آن‌ها مواجه می‌شود. از این منظر، «کارت پرواز» در کارنامه جبرائیلی، تجربه بازی در یک موقعیت اجتماعی دشوار و متمرکز بر دو شخصیت اصلی است. 

دومین نامزدی فجر با «مردن در آب مطهر»

چند سال پس از «قاعده تصادف»، جبرائیلی با فیلم «مردن در آب مطهر» دوباره در جمع نامزدهای جشنواره فیلم فجر قرار گرفت. نام او در فهرست نامزدهای بهترین بازیگر نقش اول زن سی‌وهشتمین دوره جشنواره ثبت شد؛ این بار برای نقشی اصلی در اثری از برادران محمودی.

تفاوت این دو نامزدی، بخشی از تغییر جایگاه او در پروژه‌های سینمایی را نشان می‌دهد. نامزدی نخست برای نقش مکمل بود و نامزدی دوم برای نقش اول زن؛ دو عنوانی که هنگام مرور افتخاراتش باید جداگانه و دقیق ذکر شوند. جبرائیلی برای این دو فیلم نامزد سیمرغ شده است و نامزدی را نباید با دریافت جایزه یکسان دانست. 

در «مردن در آب مطهر»، او نقش یک دختر افغانستانی را بازی می‌کند. آی‌فیلم در معرفی و گفت‌وگوی خود با این بازیگر، به همین ویژگی نقش پرداخته است. متین حیدری‌نیا، علی شادمان، صدف عسگری و ندا جبرائیلی از بازیگران مرکزی فیلم هستند. بنابراین، همراهی جبرائیلی و شادمان در «سرخ و سیاه»، نخستین حضور نام این دو در گروه بازیگران یک اثر مشترک نیست. 

فیلم کوتاه و حضور در جشنواره کن

بخشی از کارنامه جبرائیلی به فیلم کوتاه مربوط می‌شود؛ حوزه‌ای که در کنار فیلم‌های بلند، فرصت تجربه نقش‌ها و همکاری‌های دیگری را برای او فراهم کرده است. «آرام» به کارگردانی فرشته پرنیان، یکی از این آثار است که در بخش سینه‌فونداسیون جشنواره کن سال ۲۰۱۶ حضور داشت.

طبق اطلاعات رسمی جشنواره کن، «آرام» فیلمی ۱۷ دقیقه‌ای و محصول ایران و فرانسه است. نام ندا جبرائیلی در فهرست بازیگران این فیلم، مقابل شخصیت «مهسا» ثبت شده است. کتایون سالکی، سعیده آجرلو، نفیسه زارع و پژمان یاوری نیز در فهرست بازیگران آن دیده می‌شوند.

ثبت این حضور در وب‌سایت رسمی کن، امکان بررسی یکی از تجربه‌های بین‌المللی کارنامه او را فراهم می‌کند. این سابقه، مربوط به نمایش فیلم در بخش سینه‌فونداسیون است و نباید به دریافت جایزه فردی از کن تعبیر شود. در معرفی یک بازیگر، همین تفکیک میان حضور جشنواره‌ای اثر و جایزه شخصی، تصویر دقیق‌تری از سوابق حرفه‌ای به مخاطب می‌دهد. 

همکاری با هومن سیدی در «جنگ جهانی سوم»

«جنگ جهانی سوم» به کارگردانی هومن سیدی، از آثار دیگر کارنامه جبرائیلی است. در صفحه رسمی این فیلم در جشنواره ونیز، نام او در کنار محسن تنابنده، مهسا حجازی و نوید نصرتی به‌عنوان بازیگران اصلی درج شده است.

فیلم داستان شکیب، کارگر روزمزدی را روایت می‌کند که پس از از دست دادن خانواده‌اش، درگیر موقعیتی تازه در محل ساخت یک فیلم می‌شود. حضور در این پروژه، همکاری دیگری در کارنامه جبرائیلی با فیلمسازی است که زبان و فضای متفاوتی نسبت به تجربه‌های پیشین او دارد.

«جنگ جهانی سوم» در بخش افق‌های جشنواره ونیز ۲۰۲۲، جایزه بهترین فیلم را دریافت کرد و محسن تنابنده نیز برنده جایزه بهترین بازیگر مرد این بخش شد. برای جبرائیلی، حضور در گروه بازیگران این اثر، ادامه سابقه همکاری با فیلم‌هایی است که علاوه بر نمایش داخلی، در رویدادهای بین‌المللی نیز مطرح شده‌اند. 

از «برادر جان» تا نقش فانوس

جبرائیلی در تلویزیون نیز با سریال «برادر جان» حضور داشته است. نقش او در این مجموعه، «لیلا صرافت» است؛ تجربه‌ای که در کنار فیلم‌های سینمایی، بخش دیگری از فعالیت تصویری او را تشکیل می‌دهد. در فهرست آثار تازه‌ترش نیز نام مجموعه‌های «یل» و «سرخ و سیاه» دیده می‌شود. 

در «سرخ و سیاه»، او نقش فانوس را بر عهده دارد؛ شخصیتی که پیوند عاطفی‌اش با نوروز، با موانع و دخالت صاحبان قدرت روبه‌رو می‌شود. این مجموعه به کارگردانی آیدا پناهنده، داستان را در بستری تاریخی پیش می‌برد و در کنار رابطه عاشقانه، به موقعیت شخصیت‌ها در ساختار اجتماعی قصه توجه دارد. 

مرور این مسیر نشان می‌دهد شناخت ندا جبرائیلی از یک سکانس یا یک مجموعه فراتر می‌رود. دو نامزدی فجر، بازی در فیلم‌های اجتماعی، تجربه آثار دارای ساختار متفاوت و حضور در فیلم کوتاه، اجزای کارنامه او هستند. مخاطبانی که با فانوس به بازی این هنرمند علاقه‌مند شده‌اند، می‌توانند در فیلم‌های پیشین او، نقش‌ها و موقعیت‌هایی متفاوت از فضای تاریخی «سرخ و سیاه» ببینند.

ویدیوی رقص ندا جبرائیلی در سریال «سرخ و سیاه» را ببینید.