«سرخ و سیاه»؛ وقتی عشق در برابر قدرت و نابرابری قرار می‌گیرد
روزنامه شرق در یادداشتی به قلم سحر زند، به بررسی سریال «سرخ و سیاه» ساخته آیدا پناهنده پرداخته و تقابل عشق، قدرت و نابرابری اجتماعی را در این مجموعه مورد توجه قرار داده است. این سریال با روایت داستانی در دوره قاجار، زندگی انسان‌هایی را به تصویر می‌کشد که خواسته‌های شخصی‌شان زیر سایه مناسبات اجتماعی و قدرت قرار گرفته است.
سریال «سرخ و سیاه» به کارگردانی آیدا پناهنده، مخاطبان را به فضای تاریخی دوره قاجار می‌برد؛ دورانی که مناسبات طبقاتی، فاصله میان حاکم و رعیت و محدودیت‌های اجتماعی، نقش تعیین‌کننده‌ای در زندگی افراد دارند. این مجموعه در بستری عاشقانه، به سراغ انسان‌هایی رفته که میان خواسته‌های فردی و شرایطی خارج از اختیار خود گرفتار شده‌اند.
به گزارش شرق، سحر زند در یادداشتی با عنوان «سرخ و سیاه؛ تقابل عشق و قدرت» نوشته است که آیدا پناهنده با وجود فاصله گرفتن از فضای زمانی آثار قبلی خود، همچنان به دغدغه‌های همیشگی‌اش درباره روابط انسانی و محدودیت‌های زندگی فردی پرداخته است.
عشق در سایه مناسبات قدرت
در مرکز داستان سریال، نوروز با بازی علی شادمان، نقاش جوانی قرار دارد که استعداد هنری‌اش امکان نزدیک شدن به دنیای صاحبان قدرت را برای او فراهم می‌کند؛ اما این نزدیکی به معنای برخورداری از حقوق و اختیارات آن‌ها نیست.
رابطه نوروز و فانوس نیز با بازی ندا جبرائیلی، صرفاً یک داستان عاشقانه در بستر تاریخی نیست. این رابطه از همان ابتدا با نابرابری اجتماعی، خشونت و محدودیت حق انتخاب گره می‌خورد. در چنین شرایطی، عشق به نوعی مقاومت در برابر نظمی تبدیل می‌شود که حتی برای خصوصی‌ترین تصمیم‌های افراد نیز محدودیت تعیین می‌کند.
در این میان، پارسا پیروزفر در نقش حاکم، نماینده سویه دیگری از مناسبات قدرت است؛ شخصیتی که برای تحمیل خواسته‌های خود نیازی به توضیح و توجیه ندارد، زیرا ساختار اجتماعی پیرامونش امکان اعمال اراده را برای او فراهم کرده است.
فضاسازی تاریخی؛ فراتر از بازسازی گذشته
یکی از ویژگی‌های مورد توجه در یادداشت شرق، نحوه استفاده آیدا پناهنده از فضای تاریخی است. انتخاب دوره قاجار صرفاً برای ایجاد پس‌زمینه‌ای تزئینی صورت نگرفته، بلکه فرصتی برای نمایش آشکارتر مناسبات قدرت و نابرابری اجتماعی فراهم کرده است.
فضاسازی، طراحی لباس و صحنه و ترکیب‌بندی قاب‌ها در ساخت این جهان نقش دارند. زیبایی معماری و جلوه‌های بصری در کنار خشونت و بی‌رحمی مناسبات اجتماعی قرار گرفته و تضادی میان ظاهر باشکوه گذشته و واقعیت تلخ زندگی شخصیت‌ها ایجاد کرده است.
به این ترتیب، سریال تلاش می‌کند از تبدیل شدن به یک بازسازی تاریخی صرفاً پرزرق‌وبرق فاصله بگیرد و از طریق جزئیات تصویری، شرایط اجتماعی و روابط نابرابر آن دوران را نیز نشان دهد.
بازی بازیگران و تفاوت سرخ و سیاه با آثار قبلی پناهنده
در یادداشت منتشرشده، بازی علی شادمان در نقش نوروز نیز مورد توجه قرار گرفته است. شخصیت او باید میان آسیب‌پذیری عاطفی و نوعی ایستادگی درونی تعادل برقرار کند. پارسا پیروزفر نیز با ایفای نقش حاکم، وجه دیگری از تقابل عشق و قدرت را نمایندگی می‌کند.
حضور ندا جبرائیلی در نقش فانوس از دیگر بخش‌های مورد توجه این یادداشت است. بازی متفاوت و چشمگیر او، به‌ویژه در لحظات پایانی عمر شخصیت، از نکاتی است که نویسنده به آن اشاره کرده است.
سحر زند همچنین میان «سرخ و سیاه» و مجموعه قبلی آیدا پناهنده، یعنی «در انتهای شب»، ارتباطی از نظر مضمون برقرار می‌کند. در «در انتهای شب»، بحران روابط انسانی در مقیاس زندگی روزمره و زیر فشار مناسبات خانوادگی و اقتصادی روایت می‌شد؛ اما در سریال جدید، شخصیت‌ها با ساختارهای سیاسی و اجتماعی مواجه‌اند که حتی ابتدایی‌ترین حقوق فردی آن‌ها را محدود می‌کند.
از این منظر، مسئله اصلی در هر دو اثر، انسان و دشواری زندگی در شرایطی است که امکان انتخاب آزادانه برای او وجود ندارد.
معنای عنوان سرخ و سیاه
عنوان این مجموعه نیز در یادداشت شرق از منظر نمادین بررسی شده است. سرخی می‌تواند یادآور شور زندگی، عشق، میل و خشونت باشد و رنگ سیاه به فضای سنگین استبداد، ترس و سرنوشت‌های تلخ اشاره کند.
در جمع‌بندی این یادداشت، اهمیت «سرخ و سیاه» در تلاش آن برای ارائه تصویری از مناسبات انسانی و اجتماعی از دل یک داستان عاشقانه دانسته شده است؛ روایتی که اگرچه در دوره قاجار اتفاق می‌افتد، محدود به همان زمان تاریخی نیست.
