حسن حبیبی؛ کاپیتان نخستین قهرمانی آسیا
حسن حبیبی، کاپیتان تیم ملی در نخستین قهرمانی ایران در جام ملت‌های آسیا و سرمربی پیشین تیم‌های ملی و امید، شامگاه دوشنبه ۱۱ آبان درگذشت. کارنامه او از حضور در المپیک توکیو و قهرمانی آسیا تا موفقیت‌های پاس و مربیگری نسل‌های بعدی فوتبال ایران امتداد داشت؛ مسیری که نامش را به چند دوره مهم از تاریخ این ورزش پیوند زد.
به گزارش پنجره، حسن حبیبی، بازیکن و مربی باسابقه فوتبال ایران، شامگاه دوشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۵ در بیمارستان شریعتی تهران درگذشت. او از چهره‌هایی بود که هم با پیراهن تیم ملی و هم در جایگاه سرمربی، تجربه حضور در رقابت‌های بزرگ و کسب افتخار برای فوتبال ایران را داشت. خبر درگذشتش، یک روز پس از درگذشت حمید علیدوستی، فوتبال ایران را بار دیگر عزادار کرد.
برای شناخت جایگاه حبیبی، می‌توان از یک تصویر تاریخی آغاز کرد: کاپیتان تیمی که در سال ۱۹۶۸ برای نخستین بار قهرمان آسیا شد. اما کارنامه او در همان تصویر متوقف نمی‌شود. حبیبی پس از پایان دوران بازی، روی نیمکت نیز به موفقیت رسید و سال‌ها بعد، مسئولیت هدایت بازیکنانی را پذیرفت که شماری از آن‌ها به چهره‌های شناخته‌شده فوتبال ایران تبدیل شدند.
از کرمان تا فوتبال تهران
حسن حبیبی در ۱۸ بهمن ۱۳۱۸ در کرمان متولد شد. دوران بازی او با حضور در باشگاه‌های شاهین، تاج، که امروز استقلال نام دارد، و پاس تهران همراه بود. این سابقه، او را به چند باشگاه مهم فوتبال پایتخت پیوند می‌داد؛ باشگاه‌هایی که هرکدام در شکل‌گیری نسل‌های مختلف بازیکنان ایرانی نقش داشتند.
حبیبی در پست دفاع بازی می‌کرد و در ادامه مسیرش به کاپیتانی تیم ملی رسید. طبق مرور زندگی حرفه‌ای او، حضورش در تیم ملی از اواخر دهه ۱۳۳۰ آغاز شد و تا پایان دهه ۱۳۴۰ ادامه پیدا کرد. این دوره، سال‌هایی بود که فوتبال ایران تجربه حضور در المپیک و رسیدن به نخستین قهرمانی قاره‌ای را پشت سر گذاشت.
ترتیب این تجربه‌ها اهمیت دارد: حبیبی پیش از آنکه سرمربی تیم ملی شود، سال‌ها فضای باشگاهی و ملی را به‌عنوان بازیکن تجربه کرده بود. انتقال او از زمین به نیمکت، ادامه فعالیت در ورزشی بود که بخش عمده زندگی حرفه‌ای‌اش را در بر گرفته بود؛ این بار با مسئولیت انتخاب بازیکن، آماده‌سازی تیم و هدایت مسابقه.
حضور در المپیک ۱۹۶۴ توکیو
یکی از نقاط برجسته دوران بازی حبیبی، حضور در مسابقات فوتبال المپیک ۱۹۶۴ توکیو بود. نام او در فهرست بازیکنان ایران در این دوره ثبت شده است؛ فهرستی که چهره‌هایی مانند عزیز اصلی، پرویز قلیچ‌خانی، جلال طالبی، داریوش مصطفوی و مصطفی عرب نیز در آن حضور دارند.
پایگاه آماری المپدیا علاوه بر حضور المپیکی، مدال نقره بازی‌های آسیایی ۱۹۶۶ بانکوک را نیز در سوابق حبیبی ثبت کرده است. این دو تجربه، بخشی از کارنامه ملی او پیش از قهرمانی جام ملت‌های آسیا بودند و نشان می‌دهند سابقه‌اش به یک تورنمنت محدود نبود.
حضور در المپیک برای هر نسل از فوتبال ایران، موضوعی جداگانه و مهم در ارزیابی کارنامه ملی است. در مورد حبیبی، این سابقه بعدها معنای دیگری هم پیدا کرد: او فرصت یافت در دوران مربیگری نیز برای رسیدن تیم ایران به همین رقابت‌ها تلاش کند و سهمیه‌ای دیگر به دست آورد.
کاپیتان ایران در نخستین قهرمانی آسیا
جام ملت‌های آسیا در سال ۱۹۶۸، مهم‌ترین عنوان دوران بازی حبیبی را رقم زد. ایران میزبان مسابقات بود و حبیبی بازوبند کاپیتانی تیم ملی را بر بازو داشت. رقابت‌ها با قهرمانی ایران پایان یافت و نام این تیم برای نخستین بار در فهرست قهرمانان جام ملت‌های آسیا قرار گرفت.
کتاب تاریخی کنفدراسیون فوتبال آسیا، در مرور آن دوره، از حبیبی به‌عنوان کاپیتان ایران یاد می‌کند. طبق همین روایت، ایران در آخرین مسابقه خود مقابل اسرائیل ابتدا عقب افتاد، اما با گل همایون بهزادی به تساوی رسید و سپس پرویز قلیچ‌خانی گل برتری را به ثمر رساند. مسابقه در ورزشگاه امجدیه با نتیجه ۲ بر یک به سود ایران تمام شد.
این قهرمانی برای حبیبی، نقطه اتصال یک موفقیت فردی و یک دستاورد ملی بود. او یکی از اعضای تیم قهرمان بود و هم‌زمان مسئولیت کاپیتانی آن را بر عهده داشت. به همین دلیل، در مرور تاریخ نخستین قهرمانی ایران در آسیا، نام او در کنار نتیجه مسابقات و چهره‌های آن نسل تکرار می‌شود.
خداحافظی با حضور استنلی ماتیوس
حبیبی در ۱۸ بهمن ۱۳۴۹ به‌صورت رسمی از دوران بازی خداحافظی کرد. در مراسم نمادین خداحافظی او، استنلی ماتیوس، چهره مشهور فوتبال انگلیس، نیز حضور داشت؛ اتفاقی که این روز را به یکی از بخش‌های متمایز زندگی ورزشی حبیبی تبدیل کرد.
او همچنین در سال ۱۳۴۸ از سوی مجله کیهان ورزشی به‌عنوان مرد سال فوتبال ایران انتخاب شده بود. این انتخاب و برگزاری مراسم خداحافظی، نشانه‌هایی از جایگاه او در فوتبال آن دوره‌اند؛ جایگاهی که پس از کنار رفتن از زمین، با ورود به مربیگری ادامه یافت.
پایان دوران بازی برای بسیاری از بازیکنان، نقطه فاصله گرفتن از رقابت حرفه‌ای است، اما برای حبیبی آغاز مسئولیتی تازه بود. او مسیر مربیگری را دنبال کرد و توانست تجربه حضور در زمین را با آموزش و هدایت تیم پیوند دهد. موفقیت‌های بعدی‌اش در پاس، مهم‌ترین بخش این مرحله از کارنامه او بود.
دو قهرمانی با پاس در جام تخت جمشید
نام حسن حبیبی در تاریخ باشگاه پاس، هم در فهرست بازیکنان و هم در میان مربیان ثبت شده است. او در دوران مربیگری، پاس را به دو قهرمانی جام تخت جمشید رساند و به یکی از مربیان موفق لیگ فوتبال ایران در آن دوره تبدیل شد.
کانون مربیان فوتبال ایران در مرور سوابق حبیبی، به هدایت پاس در دهه ۱۳۵۰ و دو قهرمانی این تیم اشاره کرده است. این مجموعه همچنین از کسب رتبه نخست او در آزمون دوره مربیگری فیفا در ایران یاد می‌کند؛ سابقه‌ای که در کنار تجربه عملی، بخش آموزشی مسیر مربیگری او را نشان می‌دهد.
دو قهرمانی باشگاهی، وجه دیگری از کارنامه حبیبی را روشن می‌کند. موفقیت او فقط به همراهی با یک نسل قدرتمند در تیم ملی محدود نماند؛ در رقابت‌های لیگ نیز توانست تیمی را برای رسیدن به عنوان قهرمانی هدایت کند. به این ترتیب، افتخارات دوران بازی و مربیگری او در دو سطح ملی و باشگاهی شکل گرفتند.
نخستین سرمربی تیم ملی پس از انقلاب
حبیبی نخستین سرمربی رسمی تیم ملی فوتبال ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود. او مسئولیت هدایت تیمی را بر عهده گرفت که باید در شرایط تازه، برای رقابت‌های بین‌المللی آماده می‌شد. کسب سهمیه المپیک ۱۹۸۰ مسکو، از دستاوردهای این دوره بود.
با این حال، کسب سهمیه به حضور در مسابقات منجر نشد؛ ایران المپیک مسکو را تحریم کرد و تیم فوتبال نیز در آن رقابت‌ها شرکت نکرد. این تفاوت باید در بیان کارنامه حبیبی حفظ شود: تیم تحت هدایت او جواز حضور را به دست آورد، اما فرصت مسابقه دادن در مرحله نهایی المپیک را پیدا نکرد.
برای حبیبی، این اتفاق تجربه‌ای متفاوت از توکیو بود. او یک بار به‌عنوان بازیکن در المپیک حاضر شده بود و این بار، در مقام مربی، به سهمیه رسید. کنار هم قرار گرفتن این دو سابقه، از ویژگی‌های مهم کارنامه اوست و نباید با ادعای حضور ایران در المپیک ۱۹۸۰ اشتباه گرفته شود.
مقام سوم جام ملت‌های آسیا در سال ۱۹۸۰
حبیبی در جام ملت‌های آسیا ۱۹۸۰ نیز هدایت ایران را بر عهده داشت. تیم ملی در پایان این رقابت‌ها به مقام سوم رسید. این نتیجه، عنوان قاره‌ای دیگری در کارنامه او بود؛ این بار در جایگاه سرمربی، سال‌ها پس از قهرمانی‌اش با بازوبند کاپیتانی.
کنفدراسیون فوتبال آسیا در مرور مسابقات آن دوره نوشته است ایران در دیدار رده‌بندی، کره شمالی را با نتیجه ۳ بر صفر شکست داد. بهتاش فریبا یک گل و حسین فرکی دو گل این مسابقه را به ثمر رساندند. این پیروزی، جایگاه سوم ایران را در تورنمنتی تثبیت کرد که کویت قهرمان آن شد.
سال‌های آرارات و تیم ملی امید
آرارات، از دیگر نام‌های مهم در زندگی مربیگری حبیبی است. او سال‌ها با این باشگاه همکاری داشت و سابقه مربیگری در برق شیراز و استقلال اهواز را نیز در کارنامه خود ثبت کرد. فعالیت در این تیم‌ها نشان می‌دهد حضورش در فوتبال، پس از پایان مسئولیت تیم ملی نیز ادامه داشت.
در دهه ۱۳۷۰، حبیبی هدایت تیم ملی امید را نیز بر عهده گرفت. در میان بازیکنانی که در سوابق مربیگری او به‌عنوان شاگرد معرفی شده‌اند، نام‌هایی مانند کریم باقری، مهدی مهدوی‌کیا، خداداد عزیزی، یحیی گل‌محمدی، رضا شاهرودی، افشین پیروانی، مهرداد میناوند و نیما نکیسا دیده می‌شود.
این بخش از کارنامه حبیبی، ارتباط او با نسل‌های پس از دوران بازی خودش را نشان می‌دهد. بازیکنی که در دهه ۱۳۴۰ کاپیتان تیم ملی بود، سال‌ها بعد در جایگاه مربی با جوانانی کار کرد که هرکدام مسیر حرفه‌ای متفاوتی پیدا کردند. از این منظر، سابقه او فقط مجموعه‌ای از جام‌ها و نتایج نیست؛ بخشی از تاریخ انتقال تجربه در فوتبال ایران نیز هست.
یاد کاپیتان در پیام‌های تسلیت
پس از انتشار خبر درگذشت حبیبی، فدراسیون فوتبال و چهره‌های این رشته به آن واکنش نشان دادند. امیر قلعه‌نویی نیز با انتشار تصویری از او نوشت: «حسن آقا، نام شما در تاریخ فوتبال ایران جاودانه است.»
وزارت ورزش و جوانان هم در پیام تسلیت خود، از سال‌ها فعالیت حبیبی در عرصه بازی و مربیگری و نقش او در پرورش بازیکنان قدردانی کرد.
حسن حبیبی در حافظه فوتبال ایران با چند تصویر باقی می‌ماند: ملی‌پوش المپیک توکیو، کاپیتان نخستین قهرمانی آسیا، مربی قهرمان پاس و سرمربی تیمی که سهمیه المپیک مسکو را گرفت. مرور هرکدام از این فصل‌ها، بخشی از مسیر فوتبالی را بازگو می‌کند که او هم در زمین و هم روی نیمکت در شکل‌گیری آن نقش داشت.