چرا روغن از قفسه فروشگاه‌ها ناپدید شد؟/ تحلیل بحران پشت پرده زنجیره توزیع

مشاهدات میدانی نشان می‌دهد روغن خوراکی به یکی از کمیاب‌ترین کالاهای روزمره تبدیل شده است. در بسیاری از فروشگاه‌ها قفسه‌ها یا کاملاً خالی هستند یا تنها چند بطری از برندهای کم‌سابقه دیده می‌شود. حتی در فروشگاه‌های بزرگ، قفسه‌های چندطبقه روغن جای خود را به ماکارونی و سایر کالاها داده‌اند.

یکی از فروشندگان محلی می‌گوید:
"حداقل سه هفته است هیچ روغنی به ما تحویل نشده، نه جامد، نه مایع و مشتری هر روز می‌پرسد، ما هم فقط می‌گوییم نداریم."

دستور نانوشته؛ ویزیتورها حق ثبت سفارش ندارند

مشکل تنها محدود به فروشگاه‌ها نیست. ویزیتورهای شرکت‌های پخش اعلام کرده‌اند که عملاً اجازه ثبت سفارش روغن ندارند. به گفته یکی از ویزیتورها، شرکت به آن‌ها گفته است:
"روغن نزنید، کارخانه موجودی ندارد. مواد اولیه نیست و تولید محدود یا متوقف شده است."

این موضوع نشان می‌دهد اختلال در لایه‌های بالادستی زنجیره تولید رخ داده و مستقیماً به بازار مصرف منتقل شده است.

عرضه مشروط و افزایش قیمت

بررسی مراکز پخش عمده نشان می‌دهد حتی اگر روغن موجود باشد، عرضه آن مشروط به خرید سایر اقلام است؛ برای مثال برای دریافت هر کارتن روغن ۶ عددی سه کیلویی، خریدار باید یک کارتن ۲۴ عددی تن ماهی نیز خریداری کند. روغن ۱۷ کیلویی نیز با دو برابر افزایش قیمت از ۱.۳ میلیون تومان به ۲.۶ میلیون تومان رسیده است. فعالان بازار پیش‌بینی می‌کنند بازار در هفته آینده از روغن اشباع شود، اما با قیمت بالاتر.

کارخانه‌ها چرا عقب‌نشینی کردند؟

کاهش تولید بخشی از کارخانه‌ها به دلیل محدودیت تأمین روغن خام و دانه‌های روغنی، اختلال در زنجیره توزیع را به دنبال داشته است. این کاهش تولید باعث شده روغن به کالایی «سهمیه‌ای نانوشته» تبدیل شود؛ کالایی که نه رسماً کمیاب اعلام شده و نه به راحتی در دسترس است.