جهش ۹۰۰ درصدی قیمت یک کالای اساسی در سایه جراحی اقتصادی

همزمان با افزایش حداقلی دستمزد کارگران، بازنشستگان و کارمندان در سال جاری، بازار روغن خوراکی با جهشی کم‌سابقه مواجه شده است؛ به‌گونه‌ای که قیمت برخی اقلام این گروه کالایی، افزایشی بیش از ۹۰۰ درصد را تجربه کرده‌اند. بر اساس بررسی‌های میدانی، قیمت هر حلب روغن نیمه‌جامد که پیش‌تر حدود ۵۰۰ هزار تومان عرضه می‌شد، اکنون به حدود یک میلیون و ۴۷۰ هزار تومان رسیده است.

در هفته‌های اخیر و همزمان با آغاز فرآیند حذف ارز ترجیحی، روغن خوراکی به‌تدریج از فروشگاه‌ها ناپدید شد و کمبود عرضه، مصرف‌کنندگان را با قیمت‌هایی مواجه کرد که فاصله معناداری با نرخ‌های پیشین داشت. عرضه محدود و کاهش محسوس موجودی در بازار، زمینه‌ساز جهش ناگهانی قیمت این کالای اساسی شد.

در ماه‌های گذشته، مجموعه‌ای از عوامل از جمله سیاست‌های ارزی، تأخیر در تخصیص ارز، نوسانات بهای مواد اولیه و بلاتکلیفی در تعیین قیمت‌ها، به تشدید نابسامانی در بازار روغن انجامید و فضای این بازار را ملتهب‌تر کرد.

هشدار تولیدکنندگان درباره تأمین مواد اولیه

هفته گذشته انجمن صنفی صنایع روغن نباتی ایران با اعلام قرار گرفتن وضعیت تأمین مواد اولیه در مرحله هشدار، نسبت به ادامه این روند ابراز نگرانی کرد. این انجمن تأکید کرد که در صورت تداوم شرایط فعلی و نبود مداخله مؤثر از سوی نهادهای مسئول، کاهش عرضه در بازار مصرف و تشدید نوسانات قیمتی دور از انتظار نخواهد بود؛ هشداری که اکنون نشانه‌های آن در قفسه‌های خالی فروشگاه‌ها قابل مشاهده است.

در همین رابطه، محمد مختاریانی، عضو هیأت‌مدیره انجمن روغن نباتی، در واکنش به کمبود روغن در بازار اظهار کرد:
«حذف ارز ترجیحی حتماً به روند سرعت بخشیده است، اما مساله اصلی کمبود امروز، مطالبات پرداخت‌نشده ما است. هنوز پول باری که یک سال پیش تحویل داده‌ایم را به ما نداده‌اند.»

جهش قیمت‌ها پس از حذف ارز ترجیحی

دولت با حذف ارز ترجیحی، اجرای آنچه «جراحی اقتصادی» نامیده می‌شود را در دستور کار قرار داد؛ تصمیمی که آثار آن به‌طور مستقیم در بازار کالاهای اساسی نمایان شده است. در همین چارچوب، قیمت روغن پنج کیلویی طی یک ماه اخیر با نوسانات چشمگیر مواجه شده و افزایش قابل‌توجهی را ثبت کرده است.

بررسی قیمت‌ها نشان می‌دهد که در اردیبهشت ۱۴۰۴، هر حلب روغن جامد پنج کیلویی با نرخ حدود ۴۹۸ هزار تومان در فروشگاه‌ها عرضه می‌شد. در همان مقطع، قیمت روغن مایع ۱.۸ لیتری در حدود ۱۸۰ هزار تومان و روغن سرخ‌کردنی یک لیتری نزدیک به ۹۸ هزار تومان بود.

با این حال، پیش از حذف رسمی ارز ترجیحی، قیمت روغن از حدود ۵۰۰ هزار تومان به ۹۰۰ هزار تومان افزایش یافت و در ادامه، قیمت روغن نیمه‌جامد پنج کیلویی به یک میلیون و ۴۷۰ هزار تومان رسید.

نظارت ناکافی و افزایش قیمت‌های بدون مجوز

در حالی که وزارت صمت طی یک ماه گذشته مسئولیت اصلی تنظیم و کنترل بازار را بر عهده داشته، شواهد موجود از بروز احتکار گسترده و افزایش قیمت بدون مجوز در شبکه توزیع حکایت دارد. به‌گونه‌ای که برخی اقلام روغن نیمه‌جامد با وجود درج قیمت مصوب حدود ۵۰۰ هزار تومان روی بسته‌بندی، با نرخ‌هایی بالاتر از ۹۰۰ هزار تومان به فروش رسیده‌اند.

بررسی روند قیمتی روغن خوراکی در ۱۰ ماه گذشته نشان می‌دهد که این محصول در مجموع حدود ۹۸۰ هزار تومان افزایش قیمت داشته است. محاسبات نشان می‌دهد که روغن در نیمه دوم سال با رشدی نزدیک به ۹۰۰ درصد مواجه شده؛ این در حالی است که افزایش حقوق کارگران در سال جاری حدود ۴۰ درصد بوده و حقوق بازنشستگان و کارمندان نیز تنها با رشد حداقلی همراه شده است.

قیمت‌های جدید اعلام شد

شب گذشته، انجمن صنایع روغن نباتی قیمت‌های جدید روغن خوراکی را به شرح زیر اعلام کرد:

• روغن پخت‌وپز ۸۱۰ گرمی: ۲۱۴,۰۰۰ تا ۲۳۲,۰۰۰ تومان

• روغن سرخ‌کردنی ۸۱۹ گرمی: ۲۰۶,۰۰۰ تا ۲۵۴,۰۰۰ تومان

• روغن نیمه‌جامد (حلب ۵ کیلویی): ۱,۴۷۸,۰۰۰ تومان