«روش دوم کالابرگ»: آیا محدودیت در انتخاب، برای افراد بهصرفه است؟
تصمیمگیری در مورد استفاده از یارانه کالابرگ، به ویژه در «روش دوم»، برای بسیاری از سرپرستان خانوار که به دنبال مدیریت دقیق بودجه در میانه تورم هستند، تبدیل به یک چالش محاسباتی شده است.
ارزش سبد نُه قلمی کالابرگ در قالب «روش دوم» به طور کامل شناور بوده و تحت تأثیر شدید قیمتهای روز بازار قرار دارد.
همانطور که گزارشهای میدانی حاکی است، نوسانات قیمت اقلامی مانند مرغ، روغن مایع و برنج بیشترین نقش را در تغییرات ارزش این سبد تعیینشده ایفا میکنند. این سبد شامل نُه قلم کالای اساسی است. متقاضیانی که این شیوه یارانهای را برمیگزینند، دیگر مجاز به حذف یک قلم کالا یا افزایش میزان خرید از یک قلم خاص نیستند. این امر سبب شده تا پرسش اساسی برای بسیاری از مشمولان این طرح مطرح شود: «در ازای این قید و بند انتخاب، چه مزایایی نصیب ما خواهد شد؟» در واقع، محور اصلی سوال این است که قیمت تمامشده این نُه قلم در روش دوم، چقدر ارزانتر از بازار آزاد تمام میشود و در نهایت، انتخاب این روش، صرفه اقتصادی لازم را برای خانوادههای شاغل به همراه دارد؟ برای پاسخگویی به این ابهام، سری به چندین مرکز عرضه کننده در سطح شهر زدیم و قیمتهای فعلی را مورد سنجش قرار دادیم. در ادامه، لیست قیمت اقلام کالابرگی در این روش به همراه تحلیل مزایا و محدودیتهای انتخاب آن ارائه شده است.
جدول مقایسه قیمت اقلام روش دوم کالابرگ در برابر بازار
| کالا | وزن مشخص | قیمت بازار (محدوده) |
|---|---|---|
| مرغ | ۱.۵ کیلوگرم | ۲۹۲.۵ هزار تومان (هر کیلو ۱۹۵ هزار تومان) |
| روغن مایع آفتابگردان | ۸۱۰ گرم | ۲۱۷ تا ۲۸۵ هزار تومان |
| تخممرغ | ۱ کیلوگرم | ۱۹۰ تا ۲۰۵ هزار تومان |
| برنج (پاکستانی یا هندی) | ۱ کیلوگرم | ۱۸۶ تا ۲۵۰ هزار تومان |
| قند و شکر | ۵۰۰ گرم (۲۵۰ گرم قند + ۲۵۰ گرم شکر) | ۳۷.۵ قند + ۲۱.۲۵۰ شکر |
| ماکارونی | ۷۰۰ گرم | ۴۷ هزار تومان |
| شیر کمچرب (بسته نایلونی) | ۹۰۰ گرم | ۳۷.۹ تا ۴۱.۵ هزار تومان |
| پنیر یو اف | ۴۰۰ گرم | ۱۱۲ هزار تومان |
| ماست کمچرب | ۹۰۰ گرم | ۸۲.۵ هزار تومان |
| جمع کل | - | ۱,۲۲۳,۶۵۰ تا ۱,۳۷۴,۲۵۰ تومان |
در زمان تنظیم این گزارش، ارزش سبد ۹ قلمی کالابرگ در روش دوم بین ۱,۲۲۳,۶۵۰ تا ۱,۳۷۴,۲۵۰ تومان نوسان دارد.
بهای محدودیت انتخاب در سبد کالایی
یکی از انتقادات عمدهای که اخیراً از سوی برخی خانوارها نسبت به روش دوم کالابرگ مطرح شده، اجبار در پذیرش وزنهای مقید و نوع خاص اقلام است. به عنوان مثال، ممکن است خانوادهای مصرف شیر نایلونی یا شیر و ماست کمچرب نداشته باشد. همچنین، در خانوارهای مبتلا به دیابت که چندین عضو درگیر مدیریت قند خون هستند، سهمیه نیم کیلویی قند و شکر میتواند بیش از نیاز مصرفی ماهانه تلقی شود. در نتیجه، این عدم انطباق اقلام با رژیم غذایی خاص، برخی خانوادهها را از انتخاب این روش منصرف کرده و ترجیح میدهند از مزیت آزادی عمل بیشتری در خرید برخوردار باشند.
تضمین دولت برای ثبات قیمتها: یک شمشیر دولبه
علیرغم محدودیتهای اعمالشده، یکی از چالشهای محوری پیرامون سبد ۹ قلمی، عدم وضوح در خصوص مشخصات دقیق و سطح کیفی کالاهای تحویلی است. بررسیهای میدانی در فروشگاهها نشان میدهد که انواع روغن مایع ۸۱۰ گرمی با برندهای متفاوت (مثلاً انواع بدون پالم یا ویتامینه) با قیمتهای مختلفی عرضه شدهاند؛ به طوری که بازه قیمتی آن از ۲۱۷ تا ۲۸۵ هزار تومان متغیر است.
از سوی دیگر، فعالان بازار اذعان دارند که قیمت مرغ و تخممرغ هر روز با مکانیزمی جدید وارد چرخه قیمتگذاری میشوند. به عنوان مثال، در همین برهه زمانی، نرخ هر کیلو مرغ کامل ۱۹۵ هزار تومان اعلام شده است. این وضعیت نوسانی در مورد قیمت تخممرغ و برنج نیز مشاهده میشود. انواع برنج هندی و پاکستانی در فروشگاههای زنجیرهای با قیمتی بین ۱۴۷,۵۸۴ تا ۱۵۳,۶۰۰ تومان برای هر کیلو عرضه شدهاند. با این حال، این ارقام اغلب مربوط به خرید در وزنهای بالاتر (کیسههای ۵ یا ۱۰ کیلویی) است و اگر مصرفکننده بخواهد یک کیلو برنج فله هندی تهیه کند، نرخ میتواند تا مرز ۲۵۰ هزار تومان صعود کند. لذا آشکار است که ارزش واقعی این سبد ۹ قلمی انعطافپذیر است.
با حذف ارز ترجیحی و ورود کالاهای تنظیم بازاری، بازار شاهد اعتدال نسبی در قیمتها بوده است. به همین دلیل، این احتمال وجود دارد که بسته به بازه زمانی و سطح کیفیت اقلام خریداریشده، قیمت نهایی برای خرید همین سبد در حالت خرید آزاد، حتی اندکی پایینتر از قیمت کالابرگ تمام شود. اما روی دیگر این سکه را نیز نباید نادیده گرفت؛ یعنی لحظهای که با افزایش ناگهانی قیمت چند قلم اصلی، ارزش این سبد یارانهای جهش یابد. از این رو، یکی از استدلالهای اصلی برای توجیه انتخاب این سبد، تضمین دولت مبنی بر ثبات قیمت در بازه سهماهه است که مصرفکننده را مطمئن میسازد این ۹ قلم مشخص با قیمت مصوب، به دست او خواهد رسید.
تأثیر تفاوت قیمت بر خانوار با جمعیت متفاوت
میزان صرفهجویی ایجادشده از تفاوت قیمت سبد ۹ قلمی روش دوم کالابرگ در مقایسه با نرخ بازار آزاد، به شدت به مقیاس خانوار بستگی دارد. به عنوان مثال، اگر در برههای خاص، تفاوت قیمت این اقلام با بازار آزاد حدود ۵۰ هزار تومان باشد، این صرفهجویی تنها ۱۰۰ هزار تومان برای یک خانواده دونفره را به همراه خواهد داشت. اما همین اختلاف ۵۰ هزار تومانی، برای یک خانواده شش نفره به صرفهجویی ۳۰۰ هزار تومانی منجر میشود که این مبلغ معادل خرید مجدد اقلامی مانند ۱.۵ کیلوگرم مرغ یا یک بسته برنج است.
