افزایش حقوق بازنشستگان در سال ۱۴۰۵: ترکیب انفجاری سنوات + همسانسازی
افزایش قابل توجه حقوق بازنشستگان کشوری در سال آینده خبر داغ این روزهاست. ترکیبی ویژه از افزایش سنواتی و همسانسازی، برای بسیاری از مستمریبگیران رشدی بیش از ۳۰ درصدی رقم خواهد زد و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گستردهای دارد.
در سالهای اخیر، بازنشستگان کشوری ایران با کاهش محسوس قدرت خرید مواجه بودهاند. تورم بالا و رشد هزینههای زندگی باعث شده که بسیاری از مستمریبگیران احساس کنند دریافتی آنها با هزینههای اساسی همخوانی ندارد. در همین راستا، تعیین افزایش حقوق بازنشستگان در بودجه ۱۴۰۵ یکی از چالشهای اصلی اقتصادی و سیاسی کشور بوده است.
بر اساس مصوبه بودجه سال ۱۴۰۵، افزایش حقوق از دو جزء اصلی تشکیل شده است. نخست، افزایش سنواتی حقوق که همانند سالهای گذشته، یک درصد ثابت افزایش حقوق برای همگان لحاظ میشود و حدود ۲۰٪ رشد را در بر میگیرد. دوم، همسانسازی حقوق بازنشستگان که بهمنظور کاهش شکاف با حقوق شاغلان، مبلغ جداگانهای اضافه شده است. ترکیب این دو جزء موجب شده تا افزایش حقوق برای بسیاری از بازنشستگان به بیش از ۳۰٪ برسد. رقم دقیق افزایش برای هر فرد بسته به وضعیت سابقه، سطح حقوق قبلی و صندوق بازنشستگی متفاوت است، اما براساس اظهارات مسئولان، افزایش بیش از ۳۰٪ برای بسیاری از افراد قابل انتظار است.
عبارت «رقم عجیب» که در برخی رسانهها به کار میرود، معمولاً به دو نکته اشاره دارد. اول ترکیب دو نوع افزایش که در سالهای اخیر کمسابقه بوده است. برخلاف روال ساده افزایش درصدی ثابت، این بار دولت قصد دارد از طریق «همسانسازی» هم شکاف حقوق بازنشستگان را کاهش دهد و هم درصد افزایش را بالاتر ببرد. دوم مقایسه با نرخ تورم و هزینههای زندگی است. با توجه به تورم بالای چند سال اخیر در ایران، هر افزایش حقوقی که کمتر از نرخ واقعی تورم باشد، باعث افت قدرت خرید میشود. افزایش بیش از ۳۰٪ برای بازنشستگان با وجود تورم، نسبت به سالهای اخیر یک گام بزرگ تلقی میشود.
این افزایش حقوق، پیامدهای اقتصادی مثبت و چالشی به همراه دارد. از پیامدهای مثبت میتوان به افزایش قدرت خرید، به ویژه برای کسانی که حقوق پایه پایینی دارند، و کاهش نارضایتی اجتماعی اشاره کرد. اعتراضات گسترده بازنشستگان در سالهای اخیر عمدتاً به دلیل مطالبات معیشتی بوده و این افزایش میتواند تا حدی باعث تخفیف تنشهای اجتماعی شود.
از سوی دیگر، پیامدهای چالشی نیز قابل توجه است. نخست فشار بر بودجه دولت؛ افزایش حقوق بازنشستگان بهخصوص زمانی که با همسانسازی همراه شود، به معنی افزایش هزینههای عمومی است و میتواند کسری بودجه را تشدید کند. دوم اثر تورمی در میانمدت؛ اگر افزایش حقوق بدون همزمانی با افزایش تولید یا بهبود بهرهوری باشد، ممکن است موجب افزایش تقاضای کل و در نتیجه افزایش قیمتها شود.
