جزئیات طرح جدید وام ازدواج در سال ۱۴۰۵ / انتخاب بین پول نقد و لوازم خانگی با افزایش سقف

صف‌های چندصد‌هزار نفری متقاضیان وام ازدواج به یکی از چالش‌های مزمن شبکه بانکی کشور تبدیل شده است. همزمان با افزایش نارضایتی جوانان، مجلس در جریان بررسی بودجه سال آینده از افزایش سقف منابع و طراحی شیوه‌ای جدید برای پرداخت وام ازدواج خبر می‌دهد. موفقیت این طرح بیش از هر چیز به نحوه اجرای آن گره خورده است.

در سال‌های اخیر، وام ازدواج به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای حمایتی دولت برای تشویق جوانان به تشکیل خانواده، بیش از آنکه نقش تسهیل‌گر ایفا کند، با حاشیه‌ها و چالش‌های اجرایی همراه بوده است. اگرچه هدف اولیه، کاهش فشارهای مالی آغاز زندگی مشترک است، اما تعلل بسیاری از بانک‌ها در پرداخت به‌موقع، محدودیت منابع قرض‌الحسنه و عدم نظارت مؤثر بانک مرکزی، موجب شده صف‌های طولانی متقاضیان به یکی از گره‌های مزمن نظام بانکی تبدیل شود.

بر اساس آمارهای رسمی بانک مرکزی، تا پایان دی‌ماه امسال بیش از ۵۴۳ هزار نفر همچنان در صف دریافت وام ازدواج قرار دارند. این رقم نشان می‌دهد حتی با گذشت ده ماه از سال، شبکه بانکی نتوانسته پاسخگوی تقاضای موجود باشد. این صف طولانی نه‌تنها نارضایتی جوانان را به دنبال داشته، بلکه عملاً بخشی از متقاضیان را به سال بعد منتقل کرده و فشار مضاعفی بر منابع سال آینده وارد می‌کند.

در چنین شرایطی، تعیین تکلیف وام ازدواج در بودجه سال آینده به یکی از محورهای بحث‌برانگیز مجلس بدل شده است. اواخر دی‌ماه، سخنگوی کمیسیون فرهنگی مجلس از پیشنهادی خبر داد که بر اساس آن، وام ازدواج جوانان زیر ۲۵ سال از ۳۵۰ میلیون تومان به ۵۰۰ میلیون تومان و برای سایر متقاضیان از ۳۰۰ میلیون به ۴۰۰ میلیون تومان افزایش یابد. هرچند این پیشنهاد هنوز به تصویب نهایی نرسیده، اما واکنش‌ها نشان می‌دهد که افزایش عددی وام، بدون اصلاح ساختار پرداخت، لزوماً به حل مشکل صف‌ها منجر نخواهد شد.

در همین راستا، کمیسیون تلفیق بودجه ۱۴۰۵ گام دیگری برداشته و سقف تسهیلات ازدواج و فرزندآوری را از ۲۷۰ هزار میلیارد تومان در سال جاری به ۳۷۰ هزار میلیارد تومان در سال آینده افزایش داده است. این افزایش ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی با هدف کاهش تعداد متقاضیان در صف و تسریع پرداخت‌ها پیش‌بینی شده است. موفقیت این تصمیم منوط به نظارت دقیق بر عملکرد بانک‌ها و الزام آن‌ها به اجرای تکالیف قانونی خواهد بود.

طرح جدید پرداخت تلفیقی وام ازدواج یکی از نوآوری‌های مطرح‌شده در کمیسیون تلفیق است. بر اساس این طرح، وام ازدواج همچنان به‌صورت نقدی پرداخت می‌شود، اما در صورتی که زوجین تمایل داشته باشند بخشی از تسهیلات را به‌صورت کالا — از جمله لوازم خانگی — دریافت کنند، سقف وام حداقل ۵۰ درصد افزایش می‌یابد. به عنوان نمونه، وام ۳۰۰ میلیون تومانی می‌تواند در این حالت به ۴۰۰ یا حتی ۵۰۰ میلیون تومان برسد. طراحان این مدل معتقدند چنین مشوقی می‌تواند هم نیازهای واقعی زوج‌های جوان را هدف قرار دهد و هم به رونق تولید داخلی کمک کند.

با این حال، اجرای موفق این طرح نیازمند ملاحظات جدی است:

• نباید فضای انحصاری یا رانتی برای تعداد محدودی از تولیدکنندگان ایجاد شود.

• مشارکت گسترده تولیدکنندگان داخلی، شفافیت قراردادها و امکان انتخاب آزادانه برای متقاضیان، از الزامات این مدل است.

• هنوز جزئیات مهمی مانند سهم دقیق بخش نقدی و غیرنقدی وام مشخص نشده و ابهام در این زمینه می‌تواند به سردرگمی متقاضیان بینجامد.

• لازم است نظارت دقیقی بر قیمت و کیفیت کالاهای عرضه‌شده صورت گیرد تا افزایش سقف وام، به افزایش واقعی قدرت خرید منجر شود.

در مجموع، به نظر می‌رسد اگر مجلس و دولت بتوانند همزمان با افزایش منابع، بانک‌ها را به پاسخگویی و تسریع در پرداخت‌ها ملزم کنند و جزئیات طرح‌های جدید را شفاف و قابل اجرا طراحی کنند، سال آینده می‌تواند نقطه عطفی در اصلاح سازوکار وام ازدواج باشد.