افشاگری تکاندهنده یک اقتصاددان از پشت پرده گرانی دلار+ پیش بینی
در حالی که کارمندان و خانوادهها این روزها چشمانداز روشنی برای سفره خود نمیبینند، یک اقتصاددان با لحنی تند از نقش پررنگ سیاستگذار در آتشافروزی بازار ارز پرده برداشته و مدعی شده افزایش ۲۰۰ درصدی قیمت دلار در کمتر از ۲۰ ماه، اتفاقی نیست که بدون مهندسی دولت رخ داده باشد. او میگوید اوج ماجرا وقتی است که برای جبران این گرانی، کالابرگ بدهند، اما بار مالی آن را هم دوباره از جیب مردم دربیاورند.
آمارهای مقایسهای قیمت دلار در دولت چهاردهم حکایت از یک روند صعودی پیوسته دارد. از مردادماه ۱۴۰۳ که مسعود پزشکیان سکان قوه مجریه را در دست گرفت تا امروز (۲۹ بهمن ۱۴۰۴)، شاخصها از رشد حدود ۲۰۰ درصدی قیمت ارز خبر میدهند. این افزایش گاهی با شیب تندتری همراه شده و در مقاطعی به شکل جهشهای ارزی تمامعیار خود را نشان داده است.
احسان سلطانی، اقتصاددان و کارشناس مسائل ارزی، در گفتوگویی با افشای دلایل این گرانیهای پی در پی، صراحتاً اعلام کرد: «قیمت ارز دست خود دولت است و خود دولت آن را بالا میبرد.» به گفته او، هرچند شرایط تحریمی و بحرانی کشور بیتأثیر نیست، اما نقش اصلی را سیاستهای داخلی ایفا کردهاند.
شوکهای پیاپی به سفره مردم
اقتصاد ایران در ماههای اخیر دستکم دو شوک ارزی مهم را تجربه کرده که هر دو مستقیماً معیشت مردم را هدف گرفتهاند. ماجرا از آنجا آغاز شد که سیاست ارز ترجیحی برای کالاهای اساسی دستخوش تغییر شد. هرچند دولت برای التیام این تصمیم، پرداخت کالابرگ یک میلیون تومانی را کلید زد، اما نتیجه این شد که ارز ۷۰ هزار تومانی راهی کانال ۱۰۰ هزار تومان شد.
موج دوم اما سنگینتر بود؛ زمانی که تأمین ارز واردات به نرخهای بالاتر منتقل شد. نرخهایی که با عنوان «تالار دوم» در مرکز مبادله معرفی شدند، جایگزین نرخهای پایینتر پیشین شدند و تأمین ارز واردات از محدوده ۸۰ هزار تومان را به حوالی ۱۱۷ هزار تومان رساندند. این جابجایی به طور مستقیم هزینه واردات مواد اولیه، دارو و کالاهای واسطهای را بالا برد و حالا در روزهای اخیر، این ارز به کانالهای بالاتری نیز پا گذاشته و شوک تازهای به قیمت اجناس و کالاها وارد کرده است.
مهندسی شوک ارزی از سوی دولت
سلطانی در بخش دیگری از افشاگری خود، به صراحت از برنامهریزی دقیق برای این شوکها سخن گفت: «همه میدانند که دولت، خود برای شوک قیمت ارز برنامهریزی و مهندسی کرده بود و خود مقامات دولتی پیگیر این موضوع بودند.» او با اشاره به مواضع پیشین عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، افزود که برنامه اصلی او افزایش قیمت ارز بوده و او رسماً از آن حمایت میکرد. به گفته این اقتصاددان، ادعای اصلی برای این کار حذف رانت بوده، اما در عمل نه تنها رانت از بین نرفته، که هزینه آن از جیب مردم نیز پرداخت شده است.
«دولت فشل است»
این اقتصاددان با انتقاد تند از رویکرد دولت در قبال کسری بودجه، توضیح داد که دولت ابتدا قیمت ارز را برای جبران کسری بالا برد، اما وقتی با موج اعتراضات مردمی مواجه شد، کالابرگ یک میلیون تومانی اختصاص داد. غافل از اینکه با این کار بار مالی سنگین دیگری بر دوش خود انداخته و یک چرخه معیوب ایجاد کرده است.
سلطانی در بخشی از گفتوگو با بیان یک نکته جنجالی افزود: «دولت فشل است.» به گفته وی، در سال جاری بیش از ۱۰ میلیارد دلار ارز صرف واردات خودروهای لوکس، طلا و امثال آن شده است. او پرسید: اگر نمیتوانند صادرات را کنترل کرده و ارز آن را به کشور برگردانند، اصلاً چرا صادرات داریم؟ در شرایط جنگ و تحریم، باید از صادرات مایحتاج عمومی مردم جلوگیری کرد.
پرسش بیپاسخ از سرنوشت پول نفت
این اقتصاددان در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع صادرات نفت اشاره کرد و گفت: «اگر قرار است پول نفت برنگردد چرا آن را صادر میکنند؟» او با اشاره به ادعاهای مطرحشده درباره عدم بازگشت ۱۱ میلیارد دلار از سوی تراستیها، تأکید کرد که مایحتاج مردم صادر میشود تا ارز به دست آید، اما ارز نه تنها گرانتر میشود، که باز هم به کشور بازنمیگردد.
چشمانداز بازار تا پایان سال
با نزدیک شدن به روزهای پایانی سال، این سوال اساسی برای فعالان اقتصادی و مردم عادی مطرح است که مسیر آینده دلار چگونه خواهد بود؟ آیا دولت میتواند با مداخلات تازه یا تغییر سیاستهای خود، مانع از ثبت رکوردهای جدید قیمتی شود یا باید منتظر جهشهای تازه و عبور از مرزهای بیسابقه دیگر بود؟
