قیمت انواع برنج اعلام شد/ فاجعه سفره عید: قیمت برنج ایرانی مرز ۶۰۰ هزار تومان

بحران تأمین برنج، استراتژیک‌ترین سفره خانوار، با تأخیر در اجرای برنامه واردات نمایان شده و این عقب‌ماندگی مستقیماً به افزایش پیوسته نرخ برنج تولید داخل و عدم کفایت سهمیه‌بندی کالابرگ‌ها دامن زده است. تحلیلگران بازار تأکید دارند که وابستگی کشور به واردات بخشی از نیاز سالانه (که بالغ بر ۳.۲ تا ۳.۵ میلیون تن مصرف دارد) ایجاب می‌کند که هرگونه خلل در مسیر ورود محموله‌ها، تبعات مستقیمی بر ثبات قیمت‌ها داشته باشد؛ چراکه تولید داخلی تنها حدود ۲ میلیون تن از این نیاز را پوشش می‌دهد و مابقی باید از خارج تأمین شود تا هدف بلندمدت خودکفایی در این محصول کلیدی محقق گردد.

حذف ارز ترجیحی از ابتدای آذرماه، نقطه عطفی در تشدید نوسانات بود. این تغییر ناگهانی در مکانیزم تأمین ارز واردات، که بخش قابل توجهی از کمبود نیاز سالانه را پوشش می‌داد، پیامدی اجتناب‌ناپذیر در افزایش قیمت‌ها در پی داشت؛ هرچند که این نوسان در برنج خارجی ابتدا رخ داد، اما به سرعت به بازار داخلی سرایت کرد.

بررسی‌های میدانی از سطح خرده‌فروشی‌ها، تصویر نگران‌کننده‌ای از افزایش سرسام‌آور قیمت‌ها ارائه می‌دهد: بهای هر کیلوگرم برنج طارم اکنون میان ۴۰۰ تا ۵۵۰ هزار تومان در نوسان است. ارقام دیگر نیز وضعیتی مشابه دارند؛ فجر بین ۳۵۰ تا ۳۸۰ هزار تومان، شیرودی ۳۳۰ تا ۳۶۰ هزار تومان و ندا ۳۱۰ تا ۳۵۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده‌اند. در سوی دیگر، برنج‌های خارجی نیز تحت تأثیر قرار گرفته‌اند؛ به‌طوری‌که هر کیلوگرم برنج هندی در محدوده ۱۶۰ تا ۱۷۰ هزار تومان و پاکستانی بین ۱۷۰ تا ۲۵۰ هزار تومان عرضه می‌شود، روندی که حذف ارز ترجیحی آن را تشدید کرده است.

انتقاد از سد واردات و تأثیر بر کالابرگ

مسیح کشاورز، دبیر انجمن تولیدکنندگان و تأمین‌کنندگان برنج، با ارائه آمار دقیق، پرده از مشکل اصلی برداشت: «از اول دی تا پایان اسفند سال گذشته، ۳۰۰ هزار تن و از ابتدای امسال تا پایان آذرماه قریب به یک میلیون تن برنج با نرخ ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان وارد کشور شده است.» وی تصریح کرد که با وجود توزیع این محموله‌ها، در مقطعی خاص، اعمال محدودیت در واردات برنج‌های سفید پاکستانی توسط وزارت جهاد کشاورزی، رقابت را از بین برد و با حذف این رقیب، شاهد افزایش قیمت محصولات داخلی بودیم.

کشاورز در ادامه با تأکید بر زنگ خطر، افزود: «از ابتدای دی تا پایان بهمن، فقط ۱۷۷ هزار تن برنج وارد کشور شده است که با توجه به پیش‌بینی نیاز ۶۰۰ هزارتنی کشور به این محصول، از برنامه عقب مانده‌ایم که آثار آن را در عدم تأمین برنج مورد نیاز برای عرضه از طریق کالابرگ و افزایش مستمر قیمت برنج ایرانی می‌توان مشاهده کرد.» او در ادامه با لحنی انتقادی، خواستار اقدام فوری دولت شد: «بخش خصوصی برای بهبود وضعیت بازار برنج به صورت شفاف برای تمامی مراجع ذیربط ارسال شده است، از دولت خواست که رسیدگی به مشکلات بازار برنج را در اولویت قرار دهد و برای تسهیل و تسریع واردات برنج باید بدهی ‌های قبلی هرجه سریعتر تسویه و ثبت نظر دستگاه و تخصیص ارز سرعت پیداکند و برخورد با کارشکنی‌ها در این حوزه در دستور کار دولت قرار بگیرد و دستگاه‌های نظارتی با هر مقام و مسؤلی که بدون دلیل در پیگیری این موارد، خصوصا تسویه مطالبات ارزی وقفه و خلل ایجاد می‌کنند، بدون مماشات و اغماض برخورد کنند.»

ضرورت تزریق ۴۰۰ هزارتن برنج برای مهار تب بازار شب عید

امیر آقاجانیان، عضو انجمن تولیدکنندگان و تأمین‌کنندگان برنج، تغییر رویکرد دولت در اصلاح سیاست واردات و حذف ارز ترجیحی را عاملی مضاعف دانست و گفت: «ابتدا دولت اعلام کرد که واردات توسط شرکت‌های زیرمجموعه دولتی انجام شود و بعد بصورت قطره چکانی و محدود [افزایش قیمت] مزید بر علت شد.» وی با اشاره به جبران‌ناپذیری افزایش قیمت‌ها، اذعان کرد: «دولت اذعان می کند که با حذف ارز ترجیحی، کالابرگ را به حساب خانوار واریز می کند، اما با استمرار افزایش قیمت، جبران ناپذیر است.» آقاجانیان تأکید کرد که نرخ فعلی برنج ایرانی «چندین برابر از نرم جهانی بالاتر است» و با اصلاح بذر و افزایش بهره‌وری می‌توان صادرات را نیز هدف قرار داد. او با تأکید بر نیاز حیاتی بازار، هشدار داد که «با احتساب مصرف برنج و میزان تولید داخل، سالانه یک میلیون تا یک میلیون و ۳۰۰ هزارتن باید برنج وارد شود که امسال کمتر از یک میلیون تن برنج وارد شد که با توجه به ماه رمضان و ایام پایانی سال در این بازه زمانی ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزارتن برنج باید تا شب عید وارد شود تا قیمت برنج در بازار کنترل شود.»

تداوم فاصله قیمت تولید و مصرف

علی طاهری، رئیس اتحادیه برنج فروشان، آمار تولید داخلی را حدود ۲ میلیون تن اعلام کرد و گفت که مابقی نیاز سالانه باید وارد شود. او به کاهش تقاضا به دلیل گرانی اشاره کرد، اما افزود که «کماکان کشاورزان و تجار قیمت خود را کاهش ندادند.» طاهری جزئیات قیمت در مبدأ را اینگونه تشریح کرد: نرخ هر کیلوگرم برنج در کارخانه‌های شمال (با احتساب ۵ تا ۸ درصد خرد) بین ۳۹۰ تا ۴۱۰ هزار تومان است، در حالی که فجر ۳۲۰ تا ۳۳۵ هزار تومان، شیرودی ۳۱۰ تا ۳۲۰ هزار تومان و ندا ۲۹۰ تا ۳۰۵ هزار تومان عرضه می‌شود. وی پیش‌بینی کرد: «برآوردها حاکی از آن است که قیمت برنج در ایام پایانی سال با نوساناتی روبرو شود چراکه قیمت تابع عرضه و تقاضاست.»

در مقابل، رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، موضعی متفاوت اتخاذ کرد و مدعی شد که کمبودی در بازار وجود ندارد: «در حال حاضر نرخ هرکیلو برنج ایرانی ۳۰۰ تا ۴۴۰ هزارتومان و برنج پاکستانی ۱۶۰ تا ۱۹۰ هزارتومان است که شیوه تنظیم بازار و تداوم این روند به ایجاد ثبات و رقابت در بازار کمک می کند چراکه عرضه بیش از تقاضاست و دیگر مردم نگرانی بابت تامین کالا ندارند.» وی سیاست تک نرخی شدن ارز را «هوشمندانه» خواند و افزود که تداوم عرضه برنج‌های هندی و پاکستانی به وفور از طریق شبکه توزیع، قیمت‌ها را به نرخ تعادلی می‌رساند.

در پایان، کارشناسان بر این باورند که برنج به عنوان دومین محصول اساسی کشور، با وجود پتانسیل خودکفایی که در برنامه هفتم هدفگذاری شده، نیازمند حمایت ساختاری از کشاورزان و تخصیص بهینه منابع ارزی است تا از وابستگی‌های پرنوسان وارداتی رهایی یابد.