راز ۱۵۰ ساله رودخانهای که سربالایی میرود / معما بالاخره حل شد!
رودخانهای در آمریکا که برخلاف همه قوانین فیزیک و جاذبه، از میان کوهها عبور میکند، بیش از یک قرن و نیم ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده بود. حالا پژوهشگران بینالمللی با کشف پدیدهای به نام «چکه لیتوسفری» سرانجام معمای رودخانه گرین را حل کردند. در این گزارش، از این کشف شگفتانگیز و تأثیر آن بر علم زمینشناسی میخوانید.
رودخانه گرین، بزرگترین شاخه رودخانه کلرادو در شمال شرقی یوتا، بهطرزی عجیب از میان رشتهکوههای اوئینتا میگذرد؛ جایی که منطق جاذبه و سن زمینشناسی میگوید نباید این مسیر را طی میکرد. این تناقض بیش از ۱۵۰ سال ذهن زمینشناسان را به خود مشغول کرده بود، اما حالا پژوهشگران با استفاده از مدلسازی و تصویربرداری لرزهای، سرانجام راز این رودخانه «صعودکننده» را کشف کردهاند.
تناقضی به وسعت ۱۵۰ سال
رودخانه گرین با عمق تقریبی ۲۳۰۰ فوت در درهای عمیق جریان دارد، در حالی که رشتهکوه اوئینتا نزدیک به ۲.۵ مایل ارتفاع دارد و قدمتی حدود ۵۰ میلیون سال دارد. رودخانه خود کمتر از هشت میلیون سال پیش شکل گرفته و از منظر زمینشناسی، نباید توانسته باشد در برابر این صخره عظیم مسیر خود را باز کند.
کشف پدیده «چکه لیتوسفری»
تیم بینالمللی پژوهشگران با هدایت آدم اسمیت از دانشگاه گلاسگو، به مطالعه مفهومی موسوم به «چکه لیتوسفری» (Lithospheric drip) پرداختند. این پدیده زمانی رخ میدهد که لایهای سنگین و غنی از مواد معدنی در زیر پوسته زمین شکل گرفته و با گذر زمان به سمت گوشته فرو میرود. فرو رفتن این لایه میتواند زمین بالای خود را بکشد و حتی رشتهکوهها را کمی پایین بیاورد. پس از جدا شدن و ادامه سقوط، سطح زمین دوباره به حالت اولیه برمیگردد و الگوی خاصی شبیه به هدف تیراندازی بر روی زمین ایجاد میکند.
شواهدی از اعماق زمین
پژوهشگران با استفاده از تصویربرداری لرزهای، شواهدی از وجود یک فضای سرد و گرد در عمق حدود ۱۲۵ مایلی زیر زمین یافتند که قطر آن بین ۲۲ تا ۳۱ مایل است. این نشانهها بهعنوان یک بخش قدیمی و جداشده از چکه لیتوسفری تفسیر شد. محققان بر این باورند که سقوط این لایه باعث شد زمین به اندازه کافی پایین کشیده شود تا رودخانه گرین مسیر خود را در میان کوهها باز کند و با رودخانه کلرادو ادغام شود.
رد فرضیات قدیمی
مدلسازی زمینشناسی نشان میدهد که این پدیده به خوبی تغییر ارتفاع بیش از ۱۳۱۲ فوتی شبکه رودخانه را توضیح میدهد و فرضیات قدیمی مبنی بر اینکه رودخانه پیش از کوهها شکل گرفته یا رسوبات مسیر آن را باز کردهاند را رد میکند.
کشفی که افقهای تازهای میگشاید
این کشف نه تنها راز یک رودخانه تاریخی را فاش میکند، بلکه روش «تحلیل چکه لیتوسفری» را برای بررسی دیگر اختلافات زمینساختی در جهان ارائه میدهد و میتواند الهامبخش تحقیقات زمینشناسی در مناطق مشابه باشد. رودخانهای که سالها نماد یک معمای حلنشده بود، حالا کلیدی برای درک بهتر دینامیک پوسته زمین شده است.
