کارشناس فاش کرد: چرا مردم به پیامرسانهای داخلی پشت کردند؟
قطعیهای اخیر اینترنت، یک بار دیگر ضعف مهلک اقتصاد دیجیتال ایران را آشکار کرد: پلتفرمهای داخلی نتوانستند جایگزین خدمات جهانی شوند. در گفتوگو با کارشناسان، دلایل این شکست از «از دست رفتن اعتماد» و «دیر اقدام کردن» تا «بسته شدن خود پیامرسانهای داخلی در بحران» بررسی شده است.
اختلال گسترده اینترنت در روزهای گذشته، نه تنها یک شوک اقتصادی به کسبوکارهای وابسته وارد کرد، بلکه پرسش قدیمی اما حیاتی را دوباره مطرح ساخت: چرا با وجود سالها تلاش و سرمایهگذاری، پلتفرمهای داخلی نتوانستهاند جای پلتفرمهای بینالمللی را بگیرند؟
برای واکاوی این موضوع، گفتوگو با علی توسلی، دبیر کمیسیون اینترنت سازمان نظام صنفی رایانهای استان تهران و حمید بهزادیپور، فعال حوزه اینترنت، نکات تاملبرانگیزی را آشکار میکند.
دیر اقدام کردن و از دست رفتن اعتماد
علی توسلی با مقایسه ایران و کشورهایی مانند چین گفت: «چینیها و روسها از ابتدا نگذاشتند چنین وضعیتی پیش آید. آنها در زمان مناسب، اپلیکیشنهای مناسب و جذاب داخلی را جایگزین کردند.» وی با اشاره به هشدارهای دیرهنگام افزود: «من ۱۲ سال قبل هشدار دادم وقتی یک شهروند در اپلیکیشن خارجی عضو میشود، ورود او به اپلیکیشن داخلی دشوار میشود.»
توسلی راهاندازی پیامرسانهایی مانند «روبیکا»، «بله» و «ایتا» را اقدامی در مسیر درست اما ناکافی ارزیابی کرد و نتیجه کلیدی را اینگونه بیان نمود: «اتفاقی که افتاد، از دست رفتن اعتماد و مرجعیت رسانهای داخلی و انتقال آن به پلتفرمهای خارجی بود.»
یک تناقض بزرگ: چرا پیامرسانهای داخلی هم در بحران قطع میشوند؟
این کارشناس با تاکید بر توانایی فنی زیرساخت داخلی، پرسش کلیدی دیگری را مطرح کرد: «با توجه به اینکه پیامرسانهای داخلی آنقدر خطری نداشتند، چرا در مواقع خاص بسته شدند؟ حتی همین الان گروههای «ایتا» مشکل دارند.» او در مورد اینترنت ملی نیز پرسید: «آنچه تحت این عنوان مطرح میشود کاملاً قابل ارائه سرویس است... اینکه چرا در شرایط خاص اینترنت ملی هم قطع میشود، تعجبآور است.»
موتورهای جستوجوی داخلی؛ غولهای گمنام
توسلی در نقد موتورهای جستوجوی داخلی نیز گفت: «این موتورها گمنام هستند. وقتی ۲۰ سال است مردم از گوگل استفاده میکنند، دلیلی برای تغییر عادت خود نمیبینند.» و این پرسش را مطرح کرد: «در این چند روز هم گفته میشد برخی سایتهای داخلی باز هستند، اما پرسش اینجاست: چه کسی از آنها استفاده میکند؟»
کسبوکارها در تاریکی مطلق؛ از معماران تا صرافیهای رمزارز
حمید بهزادیپور با تایید آسیبپذیری کسبوکارها گفت: «از نظر فنی امکان وصل کردن اینترنت برای فعالان اقتصادی وجود دارد، اما وقتی مردم اینترنت ندارند، این اتصال چه فایدهای دارد؟ مخاطب این کسبوکارها که قطع شده است.»
او دامنه آسیب را گسترده برشمرد: «صرافیهای مبتنی بر رمزارز در عمل تعطیل میشوند... حتی معمارها برای کار با نرمافزارهای تخصصی معماری بیکار میمانند. روباتهای صنعتی و دوربینهای نقشهبرداری پیشرفته که نیاز به اتصال دارند، از کار افتادهاند.»
بهزادیپور از بینتیجگی پیگیریهای صنفی خبر داد و گفت پس از سال ۹۸ پیشنهاد ایجاد سامانهای برای ثبت «آی.پی» کسبوکارها به منظور عدم قطعی در بحران داده شد که «این سامانه هم ایجاد شد، اما بعد از آن خبری نشد و پیگیریها به جایی نرسید.»
هزینه سنگین نبود نقشه جایگزین
گزارش با این جمعبندی پایان مییابد که فقدان یک «نقشه راه اضطراری» برای تداوم فعالیتهای اقتصادی در زمان قطعی اینترنت، آثار زیانباری دارد. صحبت کارشناسان نشان میدهد مشکل تنها فیلترینگ نیست، بلکه «مدیریت بحران» در فضای دیجیتال است. تجربه نشان داده که راهحل، صرفاً سرمایهگذاری بیشتر روی پلتفرمهای داخلی نیست، چرا که آنها هم در بحران دچار اختلال شدهاند. به نظر میرسد حل این معضل نیازمند اجماع بر سر اولویتبندیهای اقتصادی در بحران، شفافسازی معیارها و ایجاد سازوکار شفاف برای اتصال حداقلی بخشهای حیاتی است.
