دو “عادت” روزمره که پنهانی مردان و زنان میانسال را قربانی سرطان میکنند!
آیا سبک زندگی پرشتاب و عادات روزمره شما در معرض خطر خاموشی به نام سرطان قرار دارد؟
بر اساس جدیدترین برآوردهای بینالمللی که مسیر پیشگیری از بحران سرطان را روشن میسازد، تغییر در برخی روتینهای زندگی و بهبود شرایط پیرامونی میتواند به شکل چشمگیری بار ابتلا به این بیماری را کاهش دهد. این تحلیل دقیق، این باور رایج که سرطان نتیجهای محتوم و خارج از کنترل است را به چالش میکشد و تأکید میکند که بخش بزرگی از این معضل جهانی، پتانسیل پیشگیری دارد.
یکسوم سرطانها: ماجراهای قابل کنترل
مطابق این ارزیابی جامع که آخرین دادههای جهانی را موشکافی کرده، از حدود ۱۹ میلیون مورد جدید سرطان که در سال ۲۰۲۲ در جهان تشخیص داده شد، تقریباً ۳۸ درصد (بیش از یکسوم) مستقیماً به ۳۰ عامل خطر «قابل تغییر» نسبت داده شده است. این آمار به معنای واقعی کلمه یعنی میلیونها پرونده سرطان میتوانستند با مداخلات پزشکی هدفمند، اصلاح رفتارهای فردی، مدیریت خطرات محیط کار یا کنترل آلایندههای محیطی، هرگز شکل نگیرند.
دکتر ایزابل سورجومَتارام، اپیدمیولوژیست پزشکی در سازمان جهانی بهداشت و نویسنده ارشد این مطالعه، با لحنی قاطع اعلام میکند: «مواجهه با این عوامل قابل پیشگیری، قویترین اهرم ما برای کاهش بار جهانی سرطان محسوب میشود.» او همچنین اضافه میکند که تمرکز بر پیشگیری، فراتر از ارزش انسانی، از دیدگاه اقتصادی و اجتماعی نیز حیاتی است؛ چرا که هزینههای درمان سرطان فشار عظیمی بر دوش سیستمهای درمانی و ساختار خانوادهها میگذارد.
دخانیات: رقیب اصلی در صدر جدول
در میان تمام محرکهای خطر قابل اصلاح، مصرف دخانیات جایگاه نخست را به خود اختصاص داده است. گزارش تصریح میکند که سیگار کشیدن به تنهایی با ۱۵ درصد از کل موارد سرطان در سال ۲۰۲۲ مرتبط بوده است. این سهم قابل تأمل نشان میدهد که مهار مصرف دخانیات چه تأثیر شگرفی بر کاهش آمار جهانی میتواند بگذارد.
نکته نگرانکننده آنکه، خطر ناشی از سیگار در گروه مردان حتی پررنگتر است. در همان دوره، ۲۳ درصد از کل موارد سرطان جدید در مردان در سطح جهان به مصرف دخانیات منتسب شده است، تفاوتی که منعکسکننده الگوهای مصرف بالاتر سیگار در این قشر در بسیاری از مناطق جهان است.
اما تهدید ریهها محدود به دود سیگار نیست؛ آلودگی هوا نیز سهم مهمی در بروز برخی سرطانها ایفا میکند. شدت این تأثیر منطقهبندی شده است؛ مثلاً در شرق آسیا، حدود ۱۵ درصد از موارد سرطان ریه در زنان به کیفیت هوای تنفسی مرتبط بوده است. همچنین در شمال آفریقا و غرب آسیا، نزدیک به ۲۰ درصد از سرطانهای ریه در مردان با آلودگی هوا در ارتباط بوده است. این دادهها سیگنالی واضح میدهند: راهکارهای زیستمحیطی و ساماندهی کنترل آلایندهها، در کاهش ریسک سرطان، همسنگ برنامههای ترک سیگار هستند.
الکل: دومین عامل سبک زندگی
پس از دخانیات، مصرف الکل به عنوان دومین عامل مهم در حوزه عادات سبک زندگی قابل کنترل معرفی شده است. طبق این تحلیل، نوشیدن الکل مسئول ۳.۲ درصد از کل موارد سرطان جدید سال ۲۰۲۲ بوده که معادل تقریبی ۷۰۰ هزار مورد است. با وجود اینکه این درصد نسبت به دخانیات کمتر است، اما از منظر سلامت عمومی رقمی قابل تأمل است و نشان میدهد که حتی مصرفهای اجتماعی یا متعادل الکل نیز با افزایش ریسک ابتلا به برخی نئوپلاسمها همراه خواهد بود.
تهدیدات پنهان: عفونتها و زیرساختهای بهداشتی
عفونتها نیز سهم قابل توجهی در شیوع سرطانها دارند؛ به طوری که حدود ۱۰ درصد از موارد جدید سرطان در سال ۲۰۲۲ به عوامل عفونی مرتبط بودهاند. در مورد بانوان، بیشترین درصد سرطانهای قابل پیشگیری به ویروس HPV (ویروس پاپیلومای انسانی پرخطر) اختصاص دارد که میتواند مستقیماً به سرطان دهانه رحم منجر شود.
با وجود معرفی واکسن HPV به عنوان یک ابزار پیشگیرانه مؤثر، پوشش جهانی این واکسیناسیون همچنان پایین است. کارشناسان قویاً معتقدند که بسط و گسترش برنامههای واکسیناسیون میتواند به طور ملموسی از بروز سرطان دهانه رحم و سایر سرطانهای مرتبط با این ویروس جلوگیری کند.
گزارش به سرطان معده نیز اشاره دارد که در مردان شیوع بیشتری دارد و اغلب با مصرف دخانیات و همچنین عفونتهایی مرتبط است که در پی تراکم جمعیتی بالا، ضعف در بهداشت عمومی و دسترسی ناکافی به آب آشامیدنی سالم ریشه میگیرند. این نتایج تأکیدی مجدد هستند بر این موضوع که مبارزه با سرطان تنها دایره انتخابهای فردی نیست، بلکه شدیداً به بهبود زیرساختهای حیاتی بهداشت و شرایط زیست وابسته است.
ضرورت اطلاعات دقیق برای تصمیمگیری حکومتی
دکتر آندره ایلباوی، مسئول تیم کنترل سرطان در سازمان جهانی بهداشت و یکی از نویسندگان این مطالعه، بر اهمیت تحلیل الگوهای ابتلا در مناطق و گروههای جمعیتی مختلف تأکید میکند تا دادههای شفافتری در اختیار سیاستگذاران قرار گیرد. او اظهار میدارد: «با تحلیل دقیق این الگوها، میتوانیم به دولتها و افراد کمک کنیم تا پیش از آنکه سرطان فرصت ظهور یابد، از وقوع بسیاری از موارد آن پیشگیری به عمل آوریم.»
در جمعبندی نهایی، پیام این تحقیق برای مخاطبان میانسال و آگاه به مسائل سلامتی روشن است: سرطان یک حکم قطعی نیست. کاهش مصرف دخانیات، حذف الکل، مقابله با آلودگی هوا، توسعه پوشش واکسیناسیون و ارتقاء سطح بهداشت عمومی، جملگی ابزارهای عملی و در دسترس ما برای کاهش این بار جهانی هستند. به زبان سادهتر، پیشگیری همچنان مؤثرترین استراتژی در برابر گونههای متعددی از سرطان باقی میماند؛ استراتژیای که تحقق آن هم نیازمند عزم شخصی است و هم تعهد جمعی.
