قطعی مایکروسافت: اختلال در Outlook و Teams و وضعیت داده‌ها
قطعی گسترده در بخشی از زیرساخت سرورهای مایکروسافت، دسترسی کاربران در ۷۴ کشور و قلمرو را برای بیش از یک روز به Outlook، Teams و برخی ابزارهای کاری دیگر محدود کرده است. مایکروسافت نشانه‌ای از حمله سایبری نمی‌بیند، اما هنوز علت اصلی را اعلام نکرده و برخی خطرهای غیرمستقیم، از جمله اختلال در پایش امنیتی و احتمال کلاهبرداری، باقی مانده است.
قطعی گسترده در بخشی از زیرساخت سرورهای مایکروسافت، دسترسی کاربران در ۷۴ کشور و قلمرو را برای بیش از یک روز مختل کرده است. این اختلال از بعدازظهر پنجشنبه به وقت اروپا آغاز شد و صبح جمعه هنوز به‌طور کامل برطرف نشده بود. مایکروسافت می‌گوید نشانه‌ای از حمله سایبری ندیده، اما هنوز علت اصلی را نام نبرده است.
کدام سرویس‌ها مختل شده‌اند؟
اختلال ابتدا Outlook، Teams و Copilot را تحت تأثیر قرار داد و سپس دامنه آن گسترده‌تر شد. فهرست خدمات آسیب‌دیده اکنون SharePoint Online را که برای اشتراک‌گذاری اسناد استفاده می‌شود و ابزار امنیتی Defender XDR نیز شامل می‌شود. گزارش‌هایی از اختلال در Planner و To Do، از ابزارهای مدیریت کار، هم منتشر شده است. Downdetector که اختلال‌ها را با گزارش‌های مردمی رصد می‌کند، به‌تنهایی نزدیک به ۱۴۰ هزار مورد مشکل برای Outlook ثبت کرده است. مایکروسافت می‌گوید بیش از ۴۳۰ میلیون نفر از برنامه‌های Microsoft 365 استفاده می‌کنند.
علت قطعی چه بوده است؟
مایکروسافت هنوز علت اصلی را اعلام نکرده و توضیح‌هایش در طول قطعی تغییر کرده است. این شرکت ابتدا «بار افزایش‌یافته» را عامل دانست، اما بعداً روشن کرد که این وضعیت ناشی از هجوم کاربران نبوده است؛ شمار زیادی سرور «به‌طور غیرمنتظره در دسترس نبوده‌اند» و کار آن‌ها به سرورهای باقی‌مانده منتقل شده است. توجه سپس به «بررسی‌های سلامت» خودکار مایکروسافت جلب شد که تعیین می‌کنند یک سرور برای دریافت ترافیک مناسب است یا نه. شرکت گفت در حال آزمایش تغییری در تنظیمات است تا مشکلی را برطرف کند که باعث می‌شد سرورها در این بررسی‌ها رد شوند و از سرویس خارج شوند.
محمود الخضر، مدرس ارشد فناوری اطلاعات و ارتباطات در دانشگاه CQ استرالیا، در یادداشتی در The Conversation توضیح داده است که بررسی‌های سلامت برای کنار گذاشتن سرورهای معیوب طراحی شده‌اند. به نوشته او، اگر خود سیستم بررسی دچار مشکل شود، ممکن است سرورهای سالم را هم از کار بیندازد و بقیه را تحت فشار بگذارد. او تأکید کرده است که این تنها استنباطی از به‌روزرسانی‌های عمومی مایکروسافت است.
آیا حمله سایبری بوده و داده‌ها در خطرند؟
شواهدی از نفوذ یا حمله سایبری منتشر نشده است. مایکروسافت گفته از هیچ «فعالیت مخربی» آگاه نیست و چارلز لامانا، معاون اجرایی شرکت، گفته است این قطعی شبیه حمله سایبری نیست. هیچ گروهی هم مسئولیت آن را بر عهده نگرفته است. الخضر اشاره کرده است که رایج‌ترین حمله برای از کار انداختن سرویس‌ها، یعنی حمله موسوم به «منع سرویس توزیع‌شده»، با سرازیر کردن ترافیک بیرونی به سیستم کار می‌کند و با اظهار مایکروسافت درباره افزایش نیافتن ترافیک هم‌خوان نیست.
با این حال، گمانه‌زنی‌ها ادامه دارد. اسمیتارانی تریپاتی، تحلیلگر شبکه‌های اجتماعی در شرکت داده GlobalData، گفته است شایعه هک شدن در شبکه اجتماعی X منتشر شد، چون مایکروسافت علت تأییدشده یا زمان‌بندی روشنی برای رفع مشکل ارائه نکرد. بر اساس شواهد موجود، این مشکل دسترسی است نه سرقت داده؛ قطعی به‌خودی‌خود به معنای آن نیست که فرد دیگری ایمیل‌ها یا فایل‌ها را دیده است و هیچ اظهارنظر مایکروسافت نشان نمی‌دهد داده مشتریان افشا یا از دست رفته باشد.
خطرهای غیرمستقیم همچنان وجود دارد. از کار افتادن Defender XDR می‌تواند پایش امنیتی سازمان‌ها را در مدت اختلال سخت‌تر کند. کلاهبرداران نیز معمولاً از قطعی‌های بزرگ برای ارسال ایمیل‌ها یا پیام‌های جعلی «پشتیبانی» استفاده می‌کنند؛ کاربران باید به هر پیامی که از آن‌ها می‌خواهد وارد حساب شوند یا رمز عبور را بازنشانی کنند بدگمان باشند و به‌جای آن صفحه وضعیت رسمی مایکروسافت را بررسی کنند. برخی ایمیل‌ها هم ممکن است با تأخیر برسند و کاربران باید دریافت موارد مهم ارسال‌شده در زمان قطعی را بررسی کنند.
پیامدها فراتر از از دست رفتن ایمیل‌ها
اثر این قطعی به ایمیل‌های از دست رفته محدود نمانده است. چند مطب پزشک عمومی در بریتانیا از بیماران خواستند برای پرسش‌های فوری تلفن بزنند و از ایمیل یا فرم‌های آنلاین استفاده نکنند. دولت سنگاپور و سازمان اطلاعات استرالیا هم اعلام کردند تحت تأثیر قرار گرفته‌اند. شرکت‌های فناوری OpenAI و Anthropic از مشکل در ابزارهایی خبر دادند که خدمات هوش مصنوعی آن‌ها را به Microsoft 365 متصل می‌کند. یک شرکت آمریکایی فعال در حوزه خودروهای برقی به نام Workhorse نیز تماس مالی خود را به دوشنبه موکول کرد.
بسیاری از شرکت‌ها عملاً یک روز کاری تجاری را از دست داده‌اند. — پاول اسپین
این رویداد برای اروپا چه معنایی دارد؟
این نخستین قطعی از این نوع نیست. در ژانویه، Outlook، Teams و دیگر سرویس‌های Microsoft 365 برای چند ساعت از کار افتادند. در اوت هم یک به‌روزرسانی معیوب کد، Outlook و Exchange Online را برای چند روز مختل کرد. این قطعی همچنین هم‌زمان با بحث دولت‌ها و کسب‌وکارهای اروپایی درباره میزان وابستگی به چند ارائه‌دهنده ابری آمریکایی رخ داده است؛ وقتی یکی از این ارائه‌دهندگان از کار می‌افتد، هزاران سرویس ساخته‌شده بر بستر آن، از جمله سرویس‌های شرکت‌های دیگر، می‌توانند هم‌زمان مختل شوند.
الخضر استدلال می‌کند سازمان‌ها باید برای قطعی‌های دیجیتال همان‌گونه برنامه‌ریزی کنند که برای بلایای طبیعی آماده می‌شوند. به گفته او، این یعنی داشتن سیستم‌های پشتیبان و آزمایش منظم آن‌ها، نه فقط نوشتن طرح‌هایی که هرگز اجرا نمی‌شوند. او برای افراد پیشنهاد کرده است موارد ضروری مانند مخاطبان را به‌صورت آفلاین نیز در دسترس نگه دارند.
مایکروسافت وعده داده است به‌روزرسانی‌ها را از طریق صفحه وضعیت خدمات خود ادامه دهد. تا زمانی که گزارش کامل این شرکت منتشر نشود، دو پرسش کلیدی بی‌پاسخ می‌ماند: چرا شمار زیادی سرور هم‌زمان از کار افتادند و چگونه می‌توان از تکرار آن جلوگیری کرد.