اختلال دامنه‌های ایرانی از ورزش‌سه و تترلند به ویرگول و هوشا رسید / پای تحریم‌ها در میان است؟
پس از اختلال در دامنه‌های بین‌المللی ورزش‌سه و تترلند، پلتفرم‌های ویرگول و هوشا نیز از بروز مشکلات مشابه خبر دادند. هم‌زمانی این اتفاق‌ها احتمال تأثیر تحریم‌ها و محدودیت خدمات شرکت‌های خارجی را مطرح کرده است، اما هنوز دلیل رسمی و مشترکی برای از دسترس خارج شدن این دامنه‌ها اعلام نشده است.
اختلال در دامنه‌های بین‌المللی چند وب‌سایت ایرانی از ۱۶ آبان، بار دیگر وابستگی کسب‌وکارهای اینترنتی به شرکت‌های خارجی ثبت دامنه را به یکی از موضوعات مورد توجه تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، حتی اگر سرورها و زیرساخت‌های اصلی یک وب‌سایت فعال باشند، اختلال در نشانی اینترنتی می‌تواند ارتباط کاربران با آن را قطع کند.
نخستین گزارش‌ها از بروز مشکل در دامنه‌های بین‌المللی ورزش‌سه و تترلند منتشر شد؛ دو مجموعه‌ای که برای حفظ دسترسی کاربران، نشانی‌های ایرانی خود را جایگزین کردند. پس از آن، پلتفرم هوش مصنوعی هوشا و سکوی انتشار محتوای ویرگول نیز با مشکلات مشابهی مواجه شدند.
نکته قابل توجه این است که اختلال‌ها تنها به دامنه‌های دارای پسوند .com محدود نبوده و دامنه .io ویرگول نیز تحت تأثیر قرار گرفته است. موضوعی که نشان می‌دهد بررسی علت این اتفاق‌ها نباید صرفاً بر یک پسوند اینترنتی متمرکز باشد.
وقوع این اختلال‌ها در فاصله زمانی نزدیک به یکدیگر، گمانه‌زنی‌هایی را درباره نقش تحریم‌ها و محدودیت ارائه خدمات شرکت‌های خارجی به کاربران ایرانی به وجود آورده است. با وجود این، تا زمان تهیه گزارش، هیچ علت رسمی و مشترکی برای تمامی موارد اعلام نشده و نمی‌توان بدون مدارک معتبر، آنها را نتیجه یک اقدام هماهنگ دانست.
اختلال در دامنه ورزش‌سه، تترلند، هوشا و ویرگول
اختلال‌های اخیر ابتدا دامنه‌های .com ورزش‌سه و تترلند را تحت تأثیر قرار داد. ورزش‌سه در اطلاع‌رسانی خود نشانی varzesh3.ir را برای دسترسی کاربران معرفی کرد. تترلند نیز ضمن اعلام نشانی جایگزین tetherland.ir، توضیحاتی درباره امنیت دارایی‌های کاربران ارائه داد.
در مرحله بعد، پلتفرم هوش مصنوعی هوشا اعلام کرد دامنه بین‌المللی این مجموعه دچار اختلال شده است. به گفته مسئولان این پلتفرم، مشکل به خدمات شرکت خارجی ارائه‌دهنده دامنه مربوط می‌شود و زیرساخت فنی داخلی هوشا نقشی در بروز آن ندارد.
هوشا همچنین تأکید کرد که اطلاعات کاربران هدف هک یا نفوذ امنیتی قرار نگرفته و نشانی hoosha.ai را به‌عنوان مسیر دسترسی به خدمات خود معرفی کرد.
ویرگول نیز از مسدود شدن دامنه خود بدون اطلاع قبلی خبر داد. این پلتفرم اعلام کرد موضوع را از طریق پشتیبانی شرکت ارائه‌دهنده خدمات دامنه پیگیری می‌کند، اما هنگام انتشار گزارش‌های اولیه هنوز نشانی جایگزینی برای کاربران معرفی نشده بود.
هم‌زمان، برخی رسانه‌های فناوری ایران از اختلال در دسترسی به وب‌سایت‌های دیگری از جمله HostDL خبر داده‌اند. با این حال، برای مشخص شدن دلیل هر یک از این موارد، بررسی جداگانه وضعیت فنی و شرایط ارائه خدمات ضروری است.
اختلال دامنه چگونه دسترسی به یک وب‌سایت را قطع می‌کند؟
از دسترس خارج شدن یک وب‌سایت همیشه به معنای خرابی سرورها یا وقوع حمله سایبری نیست. عملکرد یک سایت به بخش‌های مختلفی وابسته است که ممکن است مدیریت هرکدام بر عهده شرکت متفاوتی باشد.
دامنه همان نشانی قابل‌خواندن وب‌سایت است که کاربران برای ورود به آن استفاده می‌کنند. شرکت ثبت‌کننده دامنه مسئول ثبت و مدیریت این نشانی است و سامانه DNS ارتباط میان نام دامنه و نشانی فنی سرور را برقرار می‌کند. از سوی دیگر، شرکت میزبانی منابع لازم برای اجرای وب‌سایت را فراهم می‌سازد.
در نتیجه، اگر دامنه یک سایت تعلیق شود یا تنظیمات آن دچار مشکل شود، ممکن است کاربران دیگر نتوانند به آن دسترسی پیدا کنند؛ حتی زمانی که سرور و اطلاعات اصلی سایت همچنان فعال باشند.
در چنین وضعیتی، استفاده از یک دامنه جایگزین می‌تواند دسترسی کاربران را دوباره برقرار کند. البته این راهکار زمانی مؤثر خواهد بود که تنظیمات فنی سایت، گواهی‌های امنیتی، پیوندهای داخلی و سرویس‌های وابسته نیز با نشانی جدید هماهنگ شده باشند.
وابستگی دامنه به شرکت‌های خارجی ثبت‌کننده، یکی از بخش‌های حساس این ساختار است. چنانچه یک شرکت خارجی به دلایل حقوقی، قراردادی یا الزامات مرتبط با تحریم‌ها ارائه خدمات خود را متوقف کند، کسب‌وکار ممکن است ناچار شود برای رفع مشکل از روش‌هایی مانند پیگیری حقوقی و فنی، انتقال دامنه یا معرفی نشانی جایگزین استفاده کند.
این اقدامات برای مجموعه‌هایی که بخش عمده ارتباط با مشتریانشان از طریق وب‌سایت انجام می‌شود، می‌تواند با هزینه و اختلال در فعالیت‌های روزمره همراه باشد.
آیا تحریم‌ها باعث مسدود شدن دامنه‌های ایرانی شده‌اند؟
یکی از فرضیه‌های مطرح درباره اختلال‌های اخیر، اعمال محدودیت‌های تحریمی از سوی شرکت‌های خارجی ارائه‌دهنده خدمات دامنه است. سابقه محدودیت دامنه برخی کسب‌وکارهای ایرانی نیز باعث شده این احتمال مورد توجه قرار بگیرد.
با این حال، اثبات چنین ارتباطی نیازمند اطلاعات دقیق درباره شرکت ثبت‌کننده هر دامنه، وضعیت فنی و حقوقی آن و دلایل احتمالی اعمال محدودیت است.
زومیت در گزارشی که ۱۷ آبان منتشر کرد، به نقل از محمدرضا رحمانی، مدیر سایت «نام»، احتمال تأثیر تحریم‌ها بر اختلال‌های اخیر را مطرح کرد. رحمانی همچنین این احتمال را مطرح کرده است که گزارش برخی کاربران به شرکت‌های ثبت‌کننده دامنه در ایجاد محدودیت‌ها نقش داشته باشد.
او در عین حال تأکید کرده که دلیل قطعی مشکلات اخیر هنوز مشخص نیست و اطلاعیه رسمی روشنی نیز در این زمینه منتشر نشده است. بنابراین، احتمال تأثیر گزارش کاربران همچنان یک فرضیه کارشناسی محسوب می‌شود و نمی‌توان آن را علت اثبات‌شده مسدود شدن دامنه‌ها دانست.
محدودیت دسترسی به یک دامنه ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد؛ از تصمیم شرکت ثبت‌کننده و اختلافات قراردادی یا حقوقی گرفته تا شکایت‌های ثبت‌شده و الزامات تحریمی. به همین دلیل، مشاهده خطای دسترسی به‌تنهایی نمی‌تواند نشان دهد کدام عامل باعث بروز مشکل شده است.
تجربه مشابه ابرآروان در سال ۱۴۰۱
محدودیت دسترسی به دامنه‌های بین‌المللی پیش از این نیز برای برخی شرکت‌های ایرانی رخ داده است.
در آبان ۱۴۰۱ و پس از قرار گرفتن شرکت ابرآروان در فهرست تحریم‌های اتحادیه اروپا، دامنه‌های بین‌المللی این مجموعه از دسترس خارج شدند.
در آن زمان، ایران‌اینترنشنال گزارش داد که دامنه .com ابرآروان در وضعیت HOLD قرار گرفته است؛ وضعیتی که ممکن است به دلایل متفاوت حقوقی یا قراردادی برای یک دامنه اعمال شود.
پس از این اتفاق، ابرآروان از مشتریان خود خواست تنظیمات فنی مربوط به دامنه‌های این شرکت را به نشانی‌های دارای پسوند .ir منتقل کنند.
این تجربه نشان داد که اختلال در دامنه می‌تواند فراتر از دسترسی به صفحه اصلی یک وب‌سایت باشد و سرویس‌های وابسته به آن را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
البته شرایط پرونده ابرآروان با اختلال‌های اخیر یکسان نیست و بدون بررسی شواهد مستقل نمی‌توان میان این اتفاق‌ها ارتباط علت و معلولی برقرار کرد.
توصیه به استفاده از دامنه .ir؛ آیا تغییر دامنه کافی است؟
مرکز مدیریت راهبردی افتا در روزهای پیش از آغاز موج اخیر اختلال‌ها، درباره احتمال قطع دسترسی سازمان‌های ایرانی به دامنه‌های بین‌المللی هشدار داده بود. این مرکز همچنین استفاده از دامنه .ir را به‌عنوان مسیر جایگزین توصیه کرده بود.
با توجه به مشکلات گزارش‌شده در روزهای اخیر، آماده بودن یک دامنه جایگزین می‌تواند به کاهش زمان بازیابی دسترسی کاربران کمک کند.
با وجود این، تغییر دامنه به .ir به‌تنهایی تمامی مشکلات احتمالی زیرساختی را برطرف نمی‌کند. اگر بخش‌هایی مانند سرور، سامانه DNS، گواهی‌های امنیتی، خدمات میزبانی یا سایر سرویس‌های ضروری همچنان به شرکت‌هایی وابسته باشند که ارائه خدمات آنها محدود شده است، تغییر نشانی اینترنتی ممکن است برای ادامه فعالیت کافی نباشد.
همچنین دامنه جایگزین باید پیش از بروز اختلال ثبت و تنظیم شده باشد و کاربران نیز بتوانند از مسیر جدید دسترسی به خدمات اطلاع پیدا کنند.
بر همین اساس، مسئله اصلی کسب‌وکارهای اینترنتی تنها انتخاب میان پسوندهای .com و .ir نیست. شناسایی وابستگی‌های فنی و حقوقی و پیش‌بینی مسیرهای جایگزین نیز برای حفظ دسترسی کاربران اهمیت دارد.
هشدار هوشا درباره ثبت دامنه در GoDaddy
پلتفرم هوش مصنوعی هوشا در اطلاع‌رسانی خود درباره اختلال اخیر، به کسب‌وکارهای ایرانی توصیه کرده است در استفاده از خدمات شرکت آمریکایی GoDaddy برای ثبت دامنه تجدیدنظر کنند.
این توصیه در شرایطی مطرح شده که چند وب‌سایت ایرانی در دسترسی به دامنه‌های بین‌المللی خود با مشکل مواجه شده‌اند.
با این حال، انتقال دامنه از یک شرکت به شرکت دیگر نیز نیازمند بررسی دقیق وضعیت ثبت دامنه، شرایط انتقال و سرویس‌های وابسته است. چنین تغییری ممکن است مستلزم صرف زمان، پرداخت هزینه و انجام هماهنگی‌های فنی باشد.
از سوی دیگر، بررسی تجربه‌های پیشین نشان می‌دهد محدودیت‌های مرتبط با تحریم‌ها ممکن است به یک شرکت ثبت‌کننده یا پسوند مشخص محدود نباشند. با وجود این، نمی‌توان نتیجه گرفت که تمام دامنه‌های بین‌المللی متعلق به کسب‌وکارهای ایرانی الزاماً با خطر مسدود شدن مواجه هستند.
اختلال‌های اخیر بار دیگر وابستگی بخشی از اقتصاد دیجیتال ایران به خدمات شرکت‌هایی را آشکار کرده که فعالیت و تصمیم‌گیری آنها خارج از کنترل مستقیم کسب‌وکارهای داخلی است.
در صورت اعمال محدودیت از سوی این شرکت‌ها، تحریم‌ها می‌توانند بر دسترسی کاربران به خدمات اینترنتی تأثیر بگذارند. با این حال، مشخص شدن نقش واقعی تحریم‌ها در هر یک از موارد اخیر به اطلاعات فنی و توضیحات رسمی شرکت‌های درگیر نیاز دارد.
تا زمان تنظیم این گزارش، هنوز دلیل رسمی و مشترکی برای اختلال دامنه‌های ورزش‌سه، تترلند، هوشا و ویرگول اعلام نشده است.
بنابراین، همچنان مشخص نیست که این اتفاق‌ها ناشی از تصمیم‌های مستقل شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات هستند یا از شکل‌گیری موج تازه‌ای از محدودیت‌ها حکایت دارند. روشن شدن این موضوع به ارائه اطلاعات فنی از سوی کسب‌وکارهای آسیب‌دیده و پاسخ‌گویی شرکت‌های ثبت‌کننده دامنه بستگی دارد.
