افشاگری علمی: راز «بازیابی توان مغزی» در میانهی روز چیست؟
اگر احساس میکنید با فرا رسیدن ساعات بعدازظهر، ظرفیت مغزتان برای پذیرش اطلاعات جدید به صفر میرسد، نتایج یک پژوهش جدید میتواند خبر خوشی برای شما باشد.
بر اساس گزارشهای جدید منتشر شده توسط محققان، حتی یک بازه زمانی کوتاه چرت زدن در میانه روز، نقشی حیاتی در ترمیم ساختارهای مغزی ایفا کرده و ظرفیت یادگیری را به طور مؤثر بهبود میبخشد.
این تیم پژوهشی به این کشف رسیدند که خواب، حتی در حجم کم، به بازآرایی اتصالات میان نورونها که به آنها «سیناپس» گفته میشود، کمک میکند؛ فرآیندی که برای تثبیت موفقیتآمیز اطلاعات جدید ضروری است. پیش از این، شواهد موجود عمدتاً بر این تمرکز داشتند که تنها خواب کامل شبانه قادر به پاکسازی و تازهسازی این اتصالات است.
دکتر «کریستوف نیسن»، که به عنوان محقق ارشد و مدیر پزشکی پیشین مرکز خواب دانشگاه فرایبورگ آلمان فعالیت داشته است، در این زمینه اظهار داشت: «نتایج ما نشان میدهد که حتی دورههای کوتاه خواب، ظرفیت مغز را برای رمزگذاری اطلاعات جدید افزایش میدهد.»
مغز انسان در طول روز به طور مداوم در معرض ورود حجم زیادی از دادهها، ادراکات و افکار جدید قرار دارد. متخصصان هشدار میدهند که این حجم ورودی میتواند به حالت «اشباع» منجر شود، که در نتیجه آن، توانایی ذاتی مغز برای جذب دانش تازه به مرور زمان کاهش مییابد.
به گفته پژوهشگران، خواب با ترمیم این سلولهای عصبی تداخل ایجاد نمیکند، بلکه فرصت بازیابی را فراهم میآورد بدون آنکه اطلاعات حیاتی که در طول روز کسب شدهاند، از دست بروند.
دکتر نیسن، که اکنون در مقام پزشک ارشد روانپزشکی در دانشگاه ژنو سوئیس مشغول به کار است، تاکید کرد: «این مطالعه نمایانگر این حقیقت است که این تنظیم مجدد سیناپسی میتواند صرفاً با یک چرت نیمروزی محقق شود و فضا را برای شکلگیری خاطرات جدید آزاد نماید.»
روششناسی این تحقیق شامل بررسی ۲۰ داوطلب بزرگسال و سالم بود که به دو گروه تقسیم شدند؛ گروه اول چرت نیمروزی زدند و گروه دوم در طول بعدازظهر بیدار ماندند. مدت زمان متوسط چرت گروه اول حدود ۴۵ دقیقه برآورد شد.
پس از این مرحله، دانشمندان با بهرهگیری از روشهایی نظیر نوار مغزی (EEG) و تحریک مغناطیسی ترانس کرانیال (TMS)، قدرت اتصالات سیناپسی و میزان انعطافپذیری آنها را در مغز شرکتکنندگان مورد ارزیابی قرار دادند.
دادههای به دست آمده حاکی از آن بود که در گروه چرتزنندگان، پس از استراحت، قدرت کلی اتصالات سیناپسی کاهش یافته بود؛ اتفاقی که به عنوان نشانه قدرت ترمیمی خواب تفسیر میشود.
همزمان، محققان دریافتند که قابلیت مغز برای ایجاد اتصالات جدید به طرز محسوسی ارتقا یافته بود. در نهایت، این مغزها در مقایسه با افرادی که بیدار مانده بودند، آمادگی بهتری برای فراگیری مطالب تازه از خود نشان دادند.
دکتر «کای اشپیگلهالدر»، رئیس بخش تحقیقات روانپزشکی خواب و پزشکی خواب در دانشگاه فرایبورگ، در بیانیهای مطبوعاتی اشاره نمود: «این تحقیق به ما کمک میکند تا اهمیت حیاتی دورههای کوتاه خواب برای ریکاوری ذهنی را به درستی درک کنیم.»
اشپیگلهالدر همچنین افزود: «یک چرت کوتاه میتواند به شما یاری رساند تا تفکر شفافتری داشته باشید و با تمرکز بالاتر به وظایف شغلی خود بپردازید.»
این یافتههای جدید، یک توجیه بیولوژیکی عمیق برای پدیدهای که اغلب افراد پس از چرت زدن در بعدازظهر تجربه میکنند — یعنی بهبود عملکرد — ارائه میدهد.
طبق اعلام محققان، تأثیر چرت زدن میتواند به طور خاص در حوزهها و فعالیتهایی که نیازمند سطح بالایی از کارایی ذهنی یا فیزیکی است، مانند نواختن موسیقی، فعالیتهای ورزشی یا مشاغل حساس و پرخطر، بسیار سودمند باشد. /مهر
