داروی رایج دیابت، «ضد پیری» کلیهها لقب گرفت!
یافتههای تکاندهنده یک مطالعه جدید، چشمانداز داروهای دیابت را دگرگون کرده است. به نظر میرسد گروهی از داروهای پرمصرف نه تنها قند خون را کنترل میکنند، بلکه شتاب روند طبیعی فرسایش و پیری کلیهها را نیز به شکلی بیسابقه کُند میسازند؛ امری که میتواند برای میلیونها نفر در سنین میانسالی، خبری حیاتی تلقی شود.
بر اساس گزارشی که از پژوهشهای اخیر منتشر شده است، خانوادهای از ترکیبات دارویی که به نام مهارکنندههای SGLT۲ شناخته میشوند و عموماً برای مدیریت وضعیت دیابت به کار میروند، پتانسیل قابل توجهی در محافظت از اندامهای حیاتی بدن در برابر گذر زمان از خود نشان دادهاند.
دانشمندان برای آزمودن این فرضیه، این داروها را بر روی ماهی کپور فیروزهای آفریقایی آزمایش کردند. این ماهی که به دلیل چرخه زندگی بسیار کوتاه (تنها ۴ تا ۶ ماه) یک مدل ایدهآل برای مطالعات پیری سریع محسوب میشود، به محققان اجازه داد تا اثرات دهها سال فرسایش اندامها را در بازه زمانی چند هفتهای مشاهده کنند.
نتایج حاصل از این آزمایش، بسیار امیدوارکننده بود؛ ماهیهایی که تحت درمان با این مهارکنندهها قرار گرفتند، در مراحل پیشرفته پیری، کلیههایی را به نمایش گذاشتند که بهطور محسوسی از سلامت بیشتری برخوردار بودند.
دکتر «هرمان هالر»، نویسنده ارشد این تحقیق و رئیس آزمایشگاه بیولوژیکی MDI، در تبیینی بر یافتهها اظهار داشت: «این داروها از پیش به عنوان عوامل محافظتکننده از قلب و کلیهها در بیماران دیابتی و حتی غیر دیابتی شناخته شده بودند. اما سازوکار دقیقی که این حفاظت را ایجاد میکنند، تاکنون کمتر واضح بود.»
با رسیدن ماهیهای کپور به سنین بالاتر، کلیههای آنها دستخوش تغییراتی شد که شباهت چشمگیری به فرآیند پیری کلیه در انسانها داشت. تیم تحقیق تغییرات کلیدی زیر را در کلیههای پیر ثبت کردند:
- کاهش محسوس در شبکه رگهای خونی ریز.
- آسیب دیدگی در ساختار فیلترینگ ذاتی کلیه.
- افزایش مشهود سطح التهاب عمومی.
- ایجاد اختلالاتی در مسیرهای تولید انرژی سلولهای کلیوی.
این تغییرات دقیقاً همان مواردی هستند که معمولاً در بیماران مبتلا به مراحل پیشرفته بیماریهای مزمن کلیوی مشاهده میشود. با این حال، در ماهیهای تحت درمان با مهارکنندههای SGLT۲، این نشانگرهای آسیبدیدگی به مراتب کمتر مشاهده شد. کلیههای این گروه توانستند جریان خون قویتر، ساختار فیلتری سالمتر و نحوه تولید انرژی نرمالتری را در سطح سلولی حفظ کنند.
علاوه بر این، این ترکیبات دارویی تأثیر ضدالتهابی قدرتمندی داشتند و به بهبود مکانیزمهای ارتباطی بین سلولهای کلیه یاری رساندند.
دکتر هالر در بیانیهای مطبوعاتی تأکید کرد: «این تأثیرات در سطوح مختلف بیولوژیکی، یک توجیه بنیادین برای مشاهدات بالینی ما فراهم میکند که نشان میدهد مزایای مهارکنندههای SGLT۲ معمولاً فراتر از تأثیراتی است که تنها از کنترل صرف گلوکز انتظار میرود.»
یکی از برجستهترین تفاوتها در حفظ ساختار رگهای خونی ریز، یعنی مویرگها، نمایان شد. ماهیهای گروه کنترل (درماننشده)، با افزایش سن، بهتدریج این مویرگها را از دست میدادند؛ کاهشی که اکسیژنرسانی به سلولهای کلیه را مختل و آنها را مجبور به اتکای بیشتر به سیستمهای انرژی پشتیبان ضعیف میکرد. در مقابل، ماهیهایی که مهارکنندههای SGLT۲ مصرف کرده بودند، تعداد بیشتری از این شریانهای حیاتی را حفظ کردند و فعالیت ژنی در آنها بیشتر شبیه به نمونههای جوانتر بود که مستقیماً با بهینهسازی تولید انرژی و کاهش التهاب در ارتباط بود.
دکتر «آناستازیا پاولمن»، نویسنده اصلی مقاله از دانشکده پزشکی هانوفر آلمان، در یک کنفرانس مطبوعاتی عنوان نمود: «مشاهده این اثرات واضح در یک مدل پیری تسریعشده مانند ماهی کیلیفیش، بسیار قابل توجه بود.»
او در ادامه افزود: «آنچه بیش از همه برای من الهامبخش بود، نفوذ یک داروی به ظاهر ساده بر چندین سیستم بههمپیوسته در کلیه بود؛ از جریان خون و متابولیسم انرژی گرفته تا پاسخ التهابی و در نهایت عملکرد کلی اندام.»
مهارکنندههای SGLT۲ در حال حاضر استانداردهای درمانی برای بیماران دیابتی و افرادی که با بیماری مزمن کلیوی دست و پنجه نرم میکنند، محسوب میشوند. این مطالعه اکنون دلیل محکمی ارائه میدهد که چرا بیماران مصرفکننده این داروها اغلب از سودمندیهای قلبی و کلیوی فراتر از انتظار بهرهمند میشوند.
محققان تأکید میکنند که استفاده از مدلهای جانوری با چرخه پیری سریع، میتواند سرعت تحقیقات دارویی را به شکل چشمگیری افزایش دهد و به دانشمندان اجازه دهد تا درمانهای جدید را بسیار سریعتر از زمانی که از حیواناتی مانند موشها استفاده میکنند، به مرحله آزمایش بگذارند.
در گام بعدی این پروژه تحقیقاتی، تیم علمی قصد دارد تا تأثیر این داروها را بر روی فرآیند ترمیم کلیهها پس از شروع آسیبدیدگیها مورد بررسی قرار دهد و همچنین مشخص کند که آیا مدت زمان شروع درمان، عامل تعیینکنندهای در نتایج بلندمدت خواهد بود یا خیر.
