در صورت حمله هسته‌ای چه کنیم؟ توصیه‌های وزارت بهداشت درباره پناه‌گیری، آلودگی پرتوی و قرص ید
حسین کرمانپور، مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت، از پیش‌بینی اقدامات درمانی و آمادگی نیروهای اورژانس برای مواجهه با حوادث احتمالی پرتوی خبر داد. او با تشریح اقدامات ضروری در صورت وقوع چنین حادثه‌ای، به مردم توصیه کرد به نور انفجار نگاه نکنند، در فضای بسته پناه بگیرند و بدون دستور مراجع مسئول قرص ید مصرف نکنند.
در پی انتشار گزارش‌هایی درباره احتمال حمله مجدد به تأسیسات هسته‌ای ایران و ادعای توزیع قرص ید در مناطق اطراف این مراکز، موضوع آمادگی نظام سلامت برای مقابله با حوادث پرتوی مورد توجه قرار گرفته است.
به گزارش رویداد۲۴، حسین کرمانپور، مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت، در گفت‌وگو با این رسانه از پیش‌بینی اقدامات لازم برای مواجهه با حوادث احتمالی خبر داد و تأکید کرد که آمادگی نظام سلامت در این زمینه موضوع تازه‌ای نیست و از قبل برای آن برنامه‌ریزی شده است.
کرمانپور درباره آمادگی وزارت بهداشت برای مواجهه با حوادث احتمالی پرتوی گفت: «هر جا احساس شود خطری مردم را تهدید می‌کند، وزارت بهداشت از قبل درباره آن فکر کرده است. البته نمی‌توان گفت همه اتفاقات احتمالی از پیش قابل پیش‌بینی است و ممکن است برخی شرایط متناسب با اتفاقی که در لحظه رخ می‌دهد، شکل بگیرد؛ اما آمادگی اورژانس، طبقه‌بندی بیماران و پیش‌بینی اقدامات درمانی از جمله مواردی است که برای آن برنامه‌ریزی شده است.»
او با اشاره به سابقه حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران و نگرانی‌ها درباره پیامدهای احتمالی چنین حملاتی افزود: «خوشبختانه به دلیل استانداردهایی که در این مراکز وجود دارد، در حملات قبلی نیز کمترین دوز تشعشع اتمی به سطح زمین نرسیده است. اصولاً این تأسیسات بر اساس استانداردهای موجود ساخته شده‌اند و بخش‌هایی از آن‌ها در عمق زمین قرار دارند. بااین‌حال، عقل اقتضا می‌کند که نسبت به چنین تهدیدهایی بی‌تفاوت نباشیم؛ به‌ویژه آنکه نمی‌توان احتمال رفتارهای غیرقابل پیش‌بینی دشمن را نادیده گرفت.»
اقدامات وزارت بهداشت در صورت وقوع حادثه پرتوی
مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت درباره اقدامات اولیه در صورت حمله‌ای که به انتشار مواد پرتوزا منجر شود، توضیح داد که مسئولیت‌ها میان دستگاه‌های مرتبط تقسیم شده است.
او در این‌باره گفت: «تقسیم کار انجام شده است. بخشی از مسئولیت‌ها بر عهده سازمان انرژی اتمی است و اگر این سازمان وجود مواد رادیواکتیو در منطقه‌ای را تأیید کند، نخستین اقدام، هشدار و سپس اعلام آماده‌باش خواهد بود. پیش‌بینی‌های لازم از سوی وزارت بهداشت و سازمان انرژی اتمی انجام شده و اطلاع‌رسانی و آموزش مردم نیز در همین چارچوب صورت گرفته است.»
کرمانپور همچنین چهار توصیه مهم را برای مواجهه با شرایط اضطراری و احتمال انتشار مواد پرتوزا مطرح کرد.
او با تأکید بر ضرورت آمادگی قبلی مردم گفت: «نخست اینکه مردم در صورت مشاهده نور انفجار نباید به آن نگاه کنند. دوم اینکه باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن به محلی پناه ببرند که در و پنجره و مسیر ورود هوای بیرون نداشته باشد. سوم اینکه اگر احتمال می‌دهند گردوغبار آلوده روی لباسشان نشسته است، لباس‌ها را خارج کرده و در کیسه پلاستیکی قرار دهند و از تماس بیشتر با آن خودداری کنند. پس از آن نیز باید دوش بگیرند و وارد محیط تمیز شوند. مهم این است که مردم از قبل این آموزش‌ها را بدانند و در زمان حادثه دچار سردرگمی نشوند.»
او با اشاره به آمادگی نیروهای امدادی و درمانی در مناطق مرتبط با تأسیسات هسته‌ای افزود: «اورژانس‌های مناطق هسته‌ای باید آمادگی لازم را داشته باشند. نیروهای مربوطه آموزش دیده‌اند که در صورت مواجهه با فرد آلوده، چگونه اقدامات رفع آلودگی و درمان را انجام دهند تا آلودگی به دیگران منتقل نشود و کارکنان درمانی نیز در معرض خطر قرار نگیرند.»
کرمانپور همچنین درباره احتمال اختلال در ارتباطات در شرایط اضطراری گفت: «ممکن است در چنین شرایطی تلفن و اینترنت دچار اختلال شود و ارتباط مردم با وزارت بهداشت به شکل معمول برقرار نباشد. به همین دلیل، اطلاع‌رسانی و آموزش‌های قبلی اهمیت زیادی دارد و نیروهای امدادی و گروه‌های مسئول در محل باید بتوانند به مردم کمک کنند.»
هشدار وزارت بهداشت درباره مصرف خودسرانه قرص ید
یکی از موضوعات مطرح‌شده در گزارش‌های اخیر درباره آمادگی در برابر حوادث پرتوی، احتمال توزیع قرص ید در مناطق اطراف تأسیسات هسته‌ای است.
کرمانپور با تأکید بر اینکه این دارو برای مصرف عمومی و پیشگیرانه نیست، نسبت به استفاده خودسرانه از آن هشدار داد و گفت: «بارها توضیح داده‌ایم که قرص ید برای مصرف بدون دلیل نیست. اگر فرد بدون ضرورت و بدون دستور مسئولان مربوطه آن را مصرف کند، ممکن است به غده تیروئید خود آسیب بزند.»
او درباره شرایط تجویز این دارو توضیح داد: «اگر در شرایط اضطراری نیاز به استفاده از این دارو باشد، تصمیم‌گیری درباره مصرف آن بر اساس نظر مسئولان مربوطه و با توجه به شرایط منطقه انجام می‌شود. این‌طور نیست که همه مردم، صرف‌نظر از محل زندگی و میزان مواجهه با خطر، مشمول مصرف قرص ید باشند. ممکن است بر اساس فاصله از محل حادثه، وضعیت باد و شرایط آب‌وهوایی، محدوده مشخصی برای مصرف تعیین شود و فقط به افراد همان مناطق توصیه شود که دارو را در زمان تعیین‌شده مصرف کنند.»
مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت همچنین بر اهمیت زمان مصرف این دارو تأکید کرد و گفت: «مصرف قرص باید مطابق دستورالعمل و در زمان مشخصی باشد و مردم نباید پیش از اعلام نیاز از سوی مراجع مسئول، اقدام به مصرف آن کنند.»
او در پایان با اشاره به پیش‌بینی آموزش‌ها و اقدامات لازم برای مواجهه با شرایط اضطراری گفت: «آموزش‌ها انجام شده و امیدواریم هیچ‌گاه نیازی به اجرای این اقدامات نباشد؛ اما مهم است که بدانیم در صورت وقوع حادثه چه اقداماتی باید انجام دهیم.»
ادعای روزنامه تایمز درباره توزیع قرص ید در اطراف تأسیسات هسته‌ای
اظهارات مدیرکل روابط عمومی وزارت بهداشت در شرایطی مطرح شده که روزنامه بریتانیایی تایمز در گزارشی با عنوان «آمادگی ایرانیان برای مواجهه با حمله احتمالی آمریکا به کوه کلنگ»، از افزایش نگرانی‌ها درباره احتمال حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران خبر داده بود.
این روزنامه به نقل از یک منبع ناشناس در وزارت بهداشت مدعی شده بود که قرص‌های ید در محدوده دو تا سه کیلومتری تأسیسات هسته‌ای میان ساکنان توزیع می‌شود و چنین اقدامی در دوره‌های جنگ نیز سابقه داشته است. با این حال، تایمز اطلاعات مستقلی درباره زمان آغاز این توزیع، تعداد قرص‌ها و مناطق تحت پوشش ارائه نکرده بود.
این گزارش همچنین به انتشار ویدئویی در شبکه‌های اجتماعی اشاره کرده بود که در آن توصیه‌هایی درباره نحوه مواجهه با انفجار هسته‌ای احتمالی و پیامدهای انتشار مواد پرتوزا مطرح شده است.
روزنامه سان نیز در گزارشی جداگانه به توصیه‌هایی درباره پناه گرفتن در فضای بسته، ماندن در داخل ساختمان و پیگیری هشدارهای رسمی پرداخته بود.
این رسانه‌ها همچنین به نگرانی‌ها درباره تأسیسات زیرزمینی کوه کلنگ در نزدیکی نطنز اشاره کرده‌اند؛ تأسیساتی که درباره ماهیت و کاربری دقیق بخش‌های زیرزمینی آن اطلاعات مستقلی منتشر نشده و میزان دسترسی بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به آن نیز محل بحث بوده است.
در مقابل، کرمانپور در واکنش به گزارش روزنامه تایمز اعلام کرده بود که هیچ مقام وزارت بهداشت با این روزنامه مصاحبه نکرده و نقل‌قول منتسب به وزارتخانه درباره توزیع قرص ید نادرست است.
او همچنین تأکید کرده بود که نظام سلامت برای سناریوهای مختلف و تهدیدهای احتمالی آمادگی دارد، اما اعلام وضعیت جنگی در صلاحیت وزارت بهداشت نیست.
قرص ید چه کاربردی دارد و چرا نباید خودسرانه مصرف شود؟
بر اساس دستورالعمل سازمان جهانی بهداشت، یدید پتاسیم یا قرص ید پایدار، برای محافظت از غده تیروئید در برابر جذب ید رادیواکتیو کاربرد دارد. این دارو پادزهر تشعشعات هسته‌ای نیست و نمی‌تواند بدن را در برابر سایر مواد رادیواکتیو یا تابش خارجی محافظت کند.
سازمان جهانی بهداشت تأکید کرده است که مصرف این دارو باید با دستور مراجع بهداشتی و در زمان مناسب انجام شود. استفاده خودسرانه از آن نه‌تنها ضرورتی ندارد، بلکه ممکن است عوارضی برای سلامت افراد ایجاد کند.
به همین دلیل، توزیع یا ذخیره‌سازی احتمالی قرص ید به معنای توصیه به مصرف همگانی آن نیست و تجویز این دارو باید بر اساس ارزیابی خطر، شرایط منطقه و دستور مراجع مسئول انجام شود.
