راز پنهان «کلسترول بالا» در نسل جدید چیست؟

در گزارشی اختصاصی، دکتر «جواد کجوری»، فلوشیپ اقدامات مداخله‌ای قلب و عروق و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، ابعاد این زنگ خطر را تشریح کرده و بر لزوم غربالگری تأکید نمودند.

دکتر کجوری در تشریح ماهیت این ماده چرب ضروری بیان داشت:

کلسترول یک ماده چرب ضروری است که توسط کبد تولید می‌شود و برای ساخت سلول‌های سالم، تولید برخی هورمون‌ها و کمک به هضم غذا مورد نیاز است.

ایشان در ادامه به عواقب تجمع این ماده در بدن اشاره کردند:

اما زمانی که سطح کلسترول، به‌خصوص نوع LDL یا همان کلسترول بد، در خون بیش از حد افزایش یابد، می‌تواند در دیواره رگ‌های خونی رسوب کرده و به مرور زمان باعث تنگ شدن و سخت شدن رگ ها یا به اصطلاح آترواسکلروز شود. این وضعیت، زمینه را برای حملات قلبی، سکته مغزی و سایر مشکلات جدی قلبی عروقی فراهم می‌کند.

ریشه‌های ژنتیکی در برابر سبک زندگی مخرب شغلی

این متخصص قلب و عروق، عوامل متعددی را که منجر به تشدید کلسترول خون در جمعیت جوان‌تر می‌شود، مورد بررسی قرار داد. وی ابتدا به نقش وراثت اشاره کرد:

اولین نشانه، عامل ژنتیکی است؛ برخی افراد به صورت ارثی مستعد کلسترول بالا هستند مانند هیپرکلسترولمی خانوادگی، در این موارد، حتی با سبک زندگی سالم نیز ممکن است سطح کلسترول بالا باشد.

اما دکتر کجوری تأکید کردند که بیشترین تغییرات مثبت در کنترل این وضعیت، در گرو اصلاح عادات روزانه است:

بحران تغذیه و بی‌تحرکی در میان کارمندان

دکتر کجوری با لحنی انتقادی خاطرنشان ساخت:

سبک زندگی ناسالم از مهم‌ترین عوامل قابل تغییر است؛ رژیم غذایی نامناسب، مصرف بیش از حد غذاهای پرچرب، اشباع و ترانس مانند فست‌فودها، گوشت‌های قرمز، لبنیات پرچرب، شیرینی‌جات و غذاهای فرآوری شده، مصرف کم میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل، همچنین کم‌تحرکی و عدم فعالیت بدنی منظم باعث کاهش سطح HDL یا کلسترول خوب و افزایش LDL می‌شود.

وی همچنین اضافه کرد:

چاقی و اضافه وزن، به‌خصوص چربی شکمی، ارتباط مستقیمی با پروفایل چربی نامطلوب خون دارد؛ سیگار کشیدن، دیابت و فشار خون بالا نیز می‌توانند بر سطح کلسترول تأثیر منفی بگذارند.

کمینه‌ی بی‌علامت: فاجعه‌ای که در جوانی شکل می‌گیرد

یکی از نکات حیاتی که این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز بر آن تأکید کرد، ماهیت خاموش کلسترول بالا در سنین پایین است. تشخیص و اقدام زودهنگام، تنها راه فرار از عواقب بلندمدت خواهد بود.

مشکل اصلی کلسترول بالا، بی‌علامت بودن آن در دراز مدت است. جوانان با کلسترول بالا ممکن است هیچ احساس ناخوشی نداشته باشند، اما رسوبات چربی به آرامی در عروق آن‌ها شروع به تجمع می‌کند، این فرایند در دوران جوانی آغاز شده و اگر کنترل نشود، در دهه‌های بعدی زندگی به صورت بیماری‌های قلبی عروقی جدی بروز می‌کند.

چکاپ‌های حیاتی: چه زمانی باید پروفایل چربی را بررسی کرد؟

دکتر کجوری در خصوص راهکارهای تشخیصی توضیح داد:

تشخیص این عارضه از طریق آزمایش خون ساده یا پروفایل چربی انجام می‌شود؛ اگر سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس یا کلسترول بالا در خانواده وجود دارد، اولین چکاپ چربی خون باید در دوران نوجوانی انجام شود و سپس بر اساس نتایج تکرار گردد.

وی سپس راهکارهای پیشگیرانه را که باید در اولویت سبک زندگی شغلی و روزمره قرار گیرند، تشریح کرد:

اصلاح سبک زندگی، تغذیه سالم، تمرکز بر رژیم غذایی مدیترانه‌ای، سرشار از میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، ماهی و چربی‌های سالم مانند روغن زیتون، مغزها و دانه‌ها و همچنین محدود کردن مصرف غذاهای فرآوری شده، فست‌فودها، نوشیدنی‌های شیرین و چربی‌های اشباع را از راهکارهای موثر در پیشگیری از ابتلا به کلسترول بالا عنوان کرد.

ایشان برای مخاطبان فعال و پرمشغله تأکید کردند:

فعالیت بدنی منظم به صورت حداقل روزانه ۳۰ دقیقه یا سه بار در هفته هر بار ۶۰ دقیقه، حفظ وزن سالم و پیشگیری از چاقی و اضافه وزن و ترک سیگار یکی از مؤثرترین اقدامات برای کاهش کلسترول و سلامت قلب است، درمان دارویی نیز در مواردی که تغییر سبک زندگی کافی نباشد و یا عوامل ژنتیکی قوی وجود داشته باشد، تجویز خواهد شد.

مفهوم «سرباری کلسترول»؛ شاخص جدید خطر قلبی

در پایان، دکتر کجوری به یک مفهوم مهم برای ارزیابی دقیق‌تر خطر اشاره نمودند که باید برای افراد میانسال و خانواده‌ها جدی گرفته شود.

حاصل‌ضرب میزان LDL کلسترول هر فرد در مدت‌زمانی که این چربی در خون بالا است، «سرباری کلسترول» نامیده می‌شود.

اگر میزان سرباری کلسترول فرد بیش از ۷۰۰۰ میلی‌گرم باشد، احتمال بروز بیماری‌های قلبی به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد. بر همین اساس، سن شروع افزایش کلسترول نقش بسیار مهمی در آینده سلامت قلب و عروق افراد دارد.

وی در نهایت با تأکید مجدد بر اهمیت غربالگری زودهنگام، این توصیه را مطرح ساخت:

توصیه می‌شود اندازه‌گیری کلسترول و LDL از سال‌های نخستین زندگی، به‌ویژه در دهه دوم عمر انجام شود تا در صورت بالا بودن، اقدامات پیشگیرانه به‌موقع برای جلوگیری از بروز بیماری‌های قلبی صورت گیرد.

تشخیص زودهنگام و کنترل مناسب کلسترول خون می‌تواند نقش مؤثری در کاهش بار بیماری‌های قلبی و افزایش کیفیت زندگی افراد داشته باشد.