آیا مصرف منظم دارو شما را قربانی خاموش «قاتل خاموش» کبد میکند؟
وقتی دوزهای روزانه داروهای تجویزی یا حتی مکملها را مصرف میکنید، آخرین جایی که به آن فکر میکنید، اندام حیاتیتان، کبد، است؛ عضوی که مسئول اصلی سمزدایی و متابولیسم همین مواد شیمیایی است.
کبد، به عنوان مرکز اصلی سوختوساز و دفع مواد زائد در بدن، نقشی اساسی در کارآیی و ایمنی فرآیندهای درمانی ایفا میکند. بخش اعظم داروهایی که مصرف میشوند، پس از ورود به بدن، فرآیند پردازش خود را در کبد طی میکنند؛ بنابراین، شیوه صحیح مصرف داروها ارتباط مستقیمی با حفظ سلامت این اندام حیاتی دارد.
هرگونه اختلال در عملکرد کبد میتواند آبشاری از مشکلات را برای سایر بخشهای بدن به همراه داشته باشد. به همین دلیل، توجه دقیق به اصول مصرف دارو، بهویژه داروهای رایج و روزمره، یکی از ستونهای اصلی مراقبتهای بهداشتی به شمار میآید.
دکتر «مرضیه راشدینیا»، متخصص برجسته سمشناسی و فارماکولوژی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با تأکید بر محوریت کبد در متابولیسم داروها، اظهار داشت: «مصرف نادرست داروها، استفاده طولانیمدت بدون نظارت پزشک و یا مصرف همزمان چند دارو و مکمل میتواند فشار مضاعفی بر کبد وارد کند و زمینهساز بروز آسیبهای کبدی شود.»
مصرف خودسرانه: کلید ورود به مراحل خطرناک کبدی
این متخصص، مصرف خودسرانه داروها را یکی از عوامل اصلی تضعیف سلامت کبد معرفی کرد و افزود: «این آسیبها میتوانند خود را به شکلهایی نظیر کبد چرب، التهاب کبدی، نارسایی کبد، فیبروز و حتی سیروز کبدی نشان دهند. این موضوع بهویژه در مورد افراد سالمند، کسانی که سابقه بیماریهای کبدی دارند و بیمارانی که در یک بازه زمانی مشخص چندین قلم دارو مصرف میکنند، اهمیت بیشتری مییابد.»
وی همچنین تأکید کرد که ترکیب همزمان چند دارو یا مکمل بدون اطلاعرسانی به پزشک یا داروساز، به طور مستقیم بار متابولیکی کبد را افزایش میدهد.
یکی از باورهای نادرست رایج در جامعه، بیخطر دانستن فرآوردههای گیاهی، دمنوشها و عرقیات است. دکتر راشدینیا در این باره توضیح داد: «در حالی که مصرف بیرویه یا همزمان این فرآوردهها با داروهای شیمیایی میتواند منجر به بروز عوارض کبدی شود. بنابراین، فرآوردههای گیاهی نیز لازم است باید با آگاهی و مشورت تخصصی مصرف شوند.»
این استاد دانشگاه علوم پزشکی شیراز همچنین یادآور شد که برخی داروها نیازمند پایش دورهای عملکرد کبد هستند و این بررسیها “باید حتماً با نظر پزشک صورت گیرد.”
راهنمای محافظت از کبد در طول دوره درمان دارویی
دکتر راشدینیا در ادامه، راهکارهای کاربردی برای حفظ سلامت کبد در هنگام مصرف داروها را تشریح کرد: «داروها باید دقیقاً مطابق دستور پزشک یا داروساز مصرف شوند، پیش از مصرف همزمان داروها و مکملها مشاوره تخصصی انجام گیرد، بیماران مبتلا به بیماریهای کبدی حتماً پزشک خود را در جریان بگذارند و در دوره مصرف داروها از مصرف الکل پرهیز شود. همچنین در صورت بروز هرگونه علائم غیرعادی، بدون قطع خودسرانه دارو، باید با پزشک مشورت شود.»
در پایان، بر اساس گزارش وبدا، این متخصص سمشناسی نتیجهگیری کرد که اثربخشی و ایمنی حداکثری داروها تنها زمانی حاصل میشود که مصرف آنها «بر اساس اصول علمی و متناسب با شرایط فردی هر بیمار مصرف شوند». توجه به سلامت کبد، به مثابه یک اصل انکارناپذیر در مصرف منطقی داروها و ارتقای سطح سواد سلامت عمومی جامعه است.
