اینترنت ایران در برزخ: قطع جهانی در روز نوزدهم؛ وعدهها و واقعیت اینترنت طبقاتی
در حالی که وعدههای مکرر مسؤولان برای بازگشت اینترنت بینالملل همچنان محقق نشده، کاربران ایرانی امروز سهشنبه ۷ بهمن ۱۴۰۴، نوزدهمین روز قطع سراسری را پشت سر میگذارند. این وضعیت، کسبوکارها را زمینگیر کرده و جامعه را در بلاتکلیفی نگه داشته است. در این میان، نشانههایی از شکلگیری یک «اینترنت طبقاتی» یا «دسترسی سفید» برای گروههای خاص به چشم میخورد.
اواخر هفته گذشته، کاربران با قطع و وصلهای مقطعی اینترنت همراه، امیدوار به بازگشت اتصال شدند. سرویس نظارت بر اینترنت «نتبلاکس» نیز تا صبح جمعه، دسترسی گستردهتر به برخی اپلیکیشنها و افزایش اتصال تونلهای VPN را تأیید کرد. با این حال، سرویسها به شدت فیلتر باقی ماندند.
روز شنبه نیز منابع بینالمللی از بازگشت ۴۰ درصدی اینترنت خبر دادند و کاربران یک اپراتور برای دقایقی توانستند بدون فیلترشکن به تلگرام، توییتر و اینستاگرام دسترسی پیدا کنند؛ اما این اتصال نیز به سرعت مسدود شد. کارشناسان، این قطع و وصلهای مکرر را نشانهای از حرکت به سمت یک «مدل دسترسی پیشفرض مسدود» (Default-Deny Network) میدانند؛ مدلی که در آن همه اتصالات به صورت پیشفرض بسته است و تنها آدرسهای از پیش تأییدشده اجازه ارتباط دارند.
تکذیبها و وعدههای ضدونقیض
در این میان، اخبار ضدونقیض رسمی نیز بر سردرگمی افزوده است. در حالی که خبری مبنی بر تصویب اتصال مجدد اینترنت در شورای عالی امنیت ملی منتشر شد، وزارت ارتباطات بلافاصله ابلاغ آزادسازی اینترنت را تکذیب کرد. بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت نیز به جمع وعدهدهندگان پیوسته و اخیراً اعلام کرده است: «امروز یا فردا این موضوع حل خواهد شد و در حال پیگیری آن هستیم.» با این وجود، وضعیت عملاً تغییری نکرده است.
نظر مقام رسمی: مخالفت با اینترنت طبقاتی
احسان چیتساز، معاون وزیر ارتباطات، در موضعی قابل توجه، به صورت تلویحی به این موضوع اشاره و تاکید کرده است که «ارائه راهکارهایی مانند اینترنت سفید یا اینترنت طبقاتی نه تنها کمکی به پایداری دسترسیها نمیکند، بلکه رویکرد تبعیضآمیز آنها تهدیدی برای امنیت ملی محسوب میشود و مورد حمایت وزارت ارتباطات نیست.» وی اولویت را شکلگیری یک شبکه بیطرف دانست که دسترسی تمامی مردم بدون تبعیض را فراهم کند.
شواهد عینی از شکلگیری «اینترنت طبقاتی»
با وجود مخالفت معاون وزیر، شواهد میدانی حاکی از توزیع گزینشی اینترنت است:
-
اتاقهای بازرگانی: از ۲۵ دی، تجار در اتاقهای بازرگانی تهران، ایران و تعاون، به اینترنت بینالملل برای امور تجاری محدود و تحت نظارت، دسترسی پیدا کردهاند.
-
سازمان نظام صنفی رایانهای (نصر): این سازمان اعلام کرده که از اول بهمن، اتصال اینترنت بینالملل برای تعدادی از کسبوکارهای عضو خود برقرار شده است.
-
آژانسهای مسافرتی: وزارت گردشگری سالن اینترنتی برای دسترسی آژانسها به منظور صدور بلیت، پیگیری ویزا و ایمیل راهاندازی کرده است.
-
درخواستهای شرکتی: گزارشها حاکی از آن است که برخی شرکتها درخواست دادهاند تا IP آنها در فهرست سفید (وایتلیست) قرار گیرد. البته اختلاف نظر بین بدنه سنتی و دیجیتال اقتصاد درباره این رویکرد وجود دارد.
نگرانی کارشناسان: آزمایش مدل جدید فیلترینگ
کارشناسان فنی هشدار میدهند که بازگشایی مرحلهای و گزینشی برخی سرویسها در شرایط قطع کلی، میتواند به ابزاری برای آزمون و خطای یک مدل جدید کنترل دسترسی (وایتلیست) تبدیل شود. به عبارت دیگر، آنچه این روزها رخ میدهد صرفاً یک قطعی طولانیمدت نیست، بلکه احتمالاً در حال آزمایش یک زیرساخت و الگوی دسترسی دائمی جدید است.
