وقتی نوشیدنی محبوب میتواند برای سلامتی دردسرساز شود
چای سیاه و سبز سالهاست پای ثابت میز کار و دورهمیهای روزمره است، اما پژوهشهای جدید هشدار میدهند که مصرف بیرویه این نوشیدنی رایج، بهویژه برای افراد میانسال، میتواند با پیامدهایی همراه باشد که کمتر به آن توجه شده است.
مطالعات تازه نشان میدهد نوشیدن بیش از اندازه چای سیاه و سبز، بهویژه مصرف بیش از پنج لیوان در طول روز، به دلیل میزان کافئین موجود در آنها، ممکن است عوارضی از خفیف تا جدی به همراه داشته باشد. این عوارض بسته به شرایط جسمی افراد متفاوت است و در برخی گروهها میتواند تشدید شود.
از جمله پیامدهای گزارششده برای مصرف بالای چای سیاه و سبز میتوان به سردرد، تحریکپذیری عصبی، اختلال در خواب، تهوع، اسهال، بیقراری، نامنظم شدن ضربان قلب، لرزش دست، سوزش معده، سرگیجه، وزوز گوش، تشنج و گیجی اشاره کرد. همچنین مصرف مداوم و زیاد نوشیدنیهای حاوی کافئین از جمله چای، میتواند به وابستگی روانی منجر شود. به همین دلیل، رعایت برخی هشدارها و نکات احتیاطی در مصرف چای ضروری است.
بارداری و شیردهی
در دوران بارداری و شیردهی، توصیه میشود مصرف چای سیاه و سبز به بیش از دو لیوان در روز نرسد. این میزان تقریباً معادل ۲۰۰ میلیگرم کافئین است. دریافت کافئین بیش از این مقدار در دوران بارداری احتمالاً ایمن نیست و میتواند با افزایش خطر سقط جنین، افزایش احتمال سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) و کاهش وزن نوزاد هنگام تولد همراه باشد.
در مادران شیرده، نوشیدن بیش از سه لیوان چای در روز ممکن است موجب افزایش تحریکپذیری نوزاد و تشدید حرکات رودهای او شود.
کمخونی
مصرف چای سیاه و سبز میتواند کمخونی ناشی از فقر آهن را تشدید کند. توصیه میشود از یک ساعت قبل تا دو ساعت پس از صرف غذا، بهویژه وعده ناهار، از نوشیدن انواع چای شامل چای سیاه، سبز و حتی دمنوشها پرهیز شود.
اختلالات اضطرابی
کافئین موجود در چای ممکن است باعث تشدید علائم اضطراب در افراد مبتلا به اختلالات اضطرابی شود.
اختلالات خونریزی
شواهدی وجود دارد که نشان میدهد کافئین موجود در چای سیاه میتواند روند لخته شدن خون را کند کند. اگرچه این موضوع بهطور قطعی در انسان اثبات نشده است، اما در صورت وجود اختلالات خونریزی، مصرف کافئین باید با احتیاط انجام شود.
مشکلات قلبی
در برخی افراد، کافئین موجود در چای سیاه و سبز میتواند باعث بروز ضربان قلب نامنظم شود. افرادی که سابقه بیماریهای قلبی دارند، بهتر است مصرف کافئین را محدود کنند.
دیابت
کافئین موجود در چای سیاه ممکن است بر سطح قند خون اثر بگذارد. به همین دلیل، افراد مبتلا به دیابت نباید بیش از دو فنجان چای در روز مصرف کنند.
اسهال
مصرف زیاد چای سیاه و سبز، بهویژه به دلیل کافئین، میتواند اسهال را تشدید کند.
تشنج
چای سیاه و سبز حاوی کافئین هستند و نگرانیهایی وجود دارد مبنی بر اینکه دریافت زیاد کافئین ممکن است موجب بروز تشنج یا کاهش اثربخشی داروهای ضدتشنج شود. افرادی که سابقه تشنج دارند، باید از مصرف مقادیر بالای کافئین و مکملهای حاوی آن پرهیز کنند.
گلوکوم (آب سیاه)
کافئین موجود در چای سیاه و سبز میتواند باعث افزایش فشار داخل چشم شود. این افزایش معمولاً حدود ۳۰ دقیقه پس از مصرف رخ میدهد و حداقل ۹۰ دقیقه ادامه دارد.
بیماریهای وابسته به استروژن
در افرادی که سابقه ژنتیکی ابتلا به سرطانهایی مانند سرطان پستان، رحم، تخمدان یا مشکلاتی مانند آندومتریوز و فیبرومهای رحمی دارند، چای سیاه ممکن است رفتاری مشابه هورمون استروژن داشته باشد. افزایش سطح استروژن در این افراد میتواند خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد؛ بنابراین در شرایطی که با استروژن تشدید میشود، مصرف چای سیاه توصیه نمیشود.
فشار خون بالا
کافئین موجود در چای سیاه ممکن است باعث افزایش فشار خون در افراد مبتلا به فشار خون بالا شود. با این حال، شواهد نشان میدهد افرادی که بهطور منظم چای یا سایر نوشیدنیهای کافئیندار مصرف میکنند، لزوماً دچار فشار خون بالا نمیشوند.
سندرم روده تحریکپذیر (IBS)
کافئین موجود در چای سیاه و سبز، بهخصوص در صورت مصرف زیاد، میتواند اسهال را تشدید کرده و علائم سندرم روده تحریکپذیر را بدتر کند. IBS مجموعهای از علائم گوارشی شامل درد مزمن شکم، نفخ و تغییر در عادات رودهای است که بدون علت مشخص بروز میکند. این سندرم معمولاً خطرناک نیست و آسیب دائمی به روده بزرگ وارد نمیکند، اما میتواند زندگی روزمره فرد را مختل کند. افراد مبتلا به IBS اغلب بیشتر از دیگران دچار رفلاکس معده میشوند.
پوکی استخوان
کافئین موجب افزایش دفع کلسیم از طریق ادرار میشود و این موضوع میتواند به تضعیف استخوانها منجر شود. توصیه میشود مصرف روزانه کافئین از ۳۰۰ میلیگرم (تقریباً معادل ۳۲ لیوان چای سیاه) فراتر نرود. مصرف مکملهای کلسیم ممکن است به جبران کاهش کلسیم کمک کند.
مثانه بیشفعال
کافئین میتواند خطر ابتلا به مثانه بیشفعال را افزایش دهد و در افرادی که به این مشکل مبتلا هستند، علائم را تشدید کند.
کمکاری تیروئید
نوشیدن سه لیوان چای سیاه یا سبز در روز، کل فلوراید مورد نیاز روزانه بدن بزرگسالان را تأمین میکند. اما دریافت بیش از حد فلوراید، یعنی مصرف بیش از سه لیوان چای در روز، ممکن است با کمکاری تیروئید مرتبط باشد.
بر اساس اعلام پایگاه اطلاعرسانی دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، تأکید شده است که مضرات مصرف بیش از اندازه چای سیاه که عمدتاً به دلیل کافئین آن است، درباره چای سبز نیز صدق میکند.