آیا داروهایی که روزانه مصرف میکنید، سکوت مرگبار کبدتان را رقم میزنند؟
کبد، کارخانهی تصفیه حیاتی بدن، زیر سنگینترین فشارها قرار دارد؛ فشاری که اغلب ناشی از تصمیمات روزمره و به ظاهر ساده ماست.
متابولیسم و پاکسازی سموم دارویی، وظیفهای بنیادین است که بر دوش کبد قرار دارد؛ اندامی که نقش اصلی آن در اثربخشی و حفظ ایمنی درمانهای دارویی غیرقابل انکار است. از آنجا که پردازش بسیاری از ترکیبات دارویی مستقیماً در این عضو حیاتی صورت میگیرد، ضرورت دارد که مصرف داروها همواره بر اساس یک الگوی صحیح و اصولی صورت پذیرد، چرا که بیتوجهی به این امر، سلامت کبد را مستقیماً به خطر میاندازد.
ایجاد هرگونه اختلال در عملکرد کبد، میتواند زنجیرهای از نارساییها را در سایر دستگاههای بدن به دنبال داشته باشد. بنابراین، پایبندی به پروتکلهای مصرف دارویی، خصوصاً داروهایی که به صورت روزمره یا رایج در جامعه مصرف میشوند، یک رکن اساسی در حوزه مراقبتهای بهداشتی و پیشگیری از بیماریها محسوب میشود.
دکتر «مرضیه راشدینیا»، متخصص برجسته در زمینه سمشناسی و فارماکولوژی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، در تبیین جایگاه کلیدی کبد در فرایند دارویی اظهار داشت: «مصرف نادرست داروها، استفاده طولانیمدت بدون نظارت پزشک و یا مصرف موازی چند قلم دارو و مکمل، میتواند بار اضافی و سنگینی بر دوش کبد تحمیل کند و به تدریج زمینهساز بروز آسیبهای جدی کبدی گردد.»
وی در ادامه افزود: این آسیبها طیف وسیعی از اختلالات را شامل میشوند؛ از جمله کبد چرب، مراحل التهاب کبد، نارسایی کامل کبدی، فیبروز و حتی در موارد بحرانی، سیروز کبدی. این وضعیت برای گروههای آسیبپذیرتر مانند سالمندان، افرادی که سابقه بیماریهای مزمن کبدی داشتهاند و بیمارانی که دائم تحت چند رژیم دارویی هستند، اهمیت مضاعف پیدا میکند.
این متخصص دانشگاه علوم پزشکی شیراز، مصرف خارج از دستورالعمل پزشکی را یکی از متغیرهای کلیدی در تخریب سلامت کبد دانست و تأکید کرد: «مصرف همزمان چندین دارو یا مکمل بدون اطلاعرسانی به پزشک یا داروساز، به طور مستقیم، بار متابولیکی کبد را به شدت افزایش میدهد.»
دکتر راشدینیا با اشاره به یک باور غلط رایج، خاطرنشان کرد: «یکی از تصورات اشتباه رایج در میان عموم، بیخطر دانستن گیاهان دارویی، دمنوشها و عرقیات گیاهی است. در صورتی که مصرف بیرویه یا همزمان این فرآوردهها با داروهای شیمیایی، پتانسیل ایجاد عوارض کبدی را دارد. لذا، حتی فرآوردههای گیاهی نیز باید با دانش تخصصی و مشاوره دقیق مصرف شوند.»
راشدینیا همچنین اضافه کرد: «برخی از داروها نیازمند رصد و پایش دورهای عملکرد کبد هستند که انجام این آزمایشها و بررسیها منحصراً باید تحت نظر پزشک معالج صورت پذیرد.»
راهکارهای حفاظتی کبد در طول دوره درمان دارویی
این متخصص سمشناسی در پایان توصیههایی برای محافظت از کبد در برابر اثرات جانبی داروها ارائه کرد:
- داروها باید مو به مو بر اساس دستورالعمل دقیق پزشک یا داروساز مصرف شوند.
- پیش از آغاز مصرف همزمان هرگونه دارو و مکمل، باید مشاوره تخصصی صورت گیرد.
- بیمارانی که از قبل با بیماریهای کبدی دست و پنجه نرم میکنند، موظفاند وضعیت خود را به پزشک اطلاع دهند.
- در طول دوره مصرف داروها، پرهیز کامل از مصرف الکل الزامی است.
- در صورت مشاهده هرگونه علامت غیرعادی، فرد نباید خودسرانه دارو را قطع کند، بلکه باید فوراً با پزشک مشورت نماید.
به گفته این کارشناس حوزه سمشناسی، بالاترین سطح اثربخشی و ایمنی دارویی زمانی حاصل میشود که مصرف آنها بر اساس مبانی علمی و منطبق بر شرایط فیزیولوژیک خاص هر فرد تنظیم گردد. توجه به حفظ سلامت کبد، یک جزء جداییناپذیر از رویکرد منطقی به مصرف دارو و ارتقاء سطح سواد سلامت در جامعه ماست.
