حقیقت شوکهکننده: قانون ۸ لیوان آب در روز غلط است + معیار علمی جدید
سالهاست که به همه ما گفته میشود برای سلامت ماندن باید روزانه ۸ لیوان آب بنوشیم. اما آیا این یک توصیه علمی ثابتشده است یا یک باور عمومی نادرست؟ متخصصان تغذیه میگویند پاسخ این سؤال میتواند برای بسیاری تعجبآور باشد.
توصیه به نوشیدن ۶ تا ۸ لیوان آب (حدود ۲ لیتر) در روز، سالهاست که به یک اصل بدیهی و تکرارشونده در حوزه سلامت تبدیل شده است. اما پرسش مهم اینجاست که آیا این عدد، واقعاً پشتوانه علمی محکمی دارد؟ کارشناسان علم تغذیه بر این باورند که نیاز بدن به آب، یک نسخه ثابت و یکسان برای همه افراد نیست و به فاکتورهای متعددی وابسته است.
برای بسیاری، نوشیدن آب بیش از یک توصیه، به یک اجبار ذهنی تبدیل شده است. عدهای حتی در غیاب احساس تشنگی، خود را مجبور به نوشیدن آب میکنند، تنها به این دلیل که قاعده ۸ لیوان را شنیدهاند. عددی که آنقدر تکرار شده که کمتر کسی در مورد منشأ دقیق علمی آن کنجکاوی میکند.
سارا مؤمنی، متخصص تغذیه و رژیمدرمانی در این باره توضیح میدهد: «بدن انسان مثل ماشین نیست که برای همه با یک عدد ثابت کار کند. مثلاً نیاز یک فرد ورزشکار به آب در تابستان با کسی که کمتحرک است و در هوای خنک زندگی میکند، کاملاً متفاوت است. پس توصیه خوردن ۸ لیوان بیشتر یک سادهسازی کلی و عمومی است، نه یک دستور علمی دقیق.»
آب؛ نه فقط از طریق نوشیدن
یکی از اشتباهات رایج، تمرکز صرف بر آب آشامیدنی است. در حالی که بخش قابل توجهی از آب مورد نیاز بدن از طریق مواد غذایی تأمین میشود. میوهها، سبزیجات، سوپ، لبنیات و حتی نوشیدنیهایی مانند چای و قهوه (البته نه به صورت غلیظ) نیز سهمی در تأمین مایعات بدن دارند. برآورد میشود که ۲۰ تا ۳۰ درصد از آب روزانه بدن از این منابع غذایی حاصل میآید.
اعتماد به سیگنال طبیعی بدن: تشنگی
بدن انسان دارای یک سیستم هشداردهنده بسیار دقیق به نام «احساس تشنگی» است. برخلاف تصور عموم، تشنگی نشانهای منفی نیست، بلکه یک مکانیسم طبیعی برای حفظ تعادل مایعات بدن محسوب میشود. در افراد سالم، این احساس معمولاً پیش از رسیدن به مرحله خطرناک کمآبی بروز میکند.
متخصص مؤمنی در این رابطه میافزاید: «اگر فرد بیماری خاصی نداشته باشد و به پیام تشنگی بدنش توجه کند، معمولاً نیازی نیست خودش را مجبور به نوشیدن آب بیش از حد کند. وسواس روی مصرف آب، حتی میتواند در مواردی باعث مشکلاتی مثل رقیق شدن بیش از حد املاح بدن شود.»
شاخص ساده و کاربردی: رنگ ادرار
یکی از معیارهای علمی و ساده برای سنجش وضعیت آب بدن، رنگ ادرار است.
-
رنگ زرد کمرنگ یا نزدیک به شفاف: نشاندهنده دریافت کافی مایعات است.
-
رنگ زرد تیره و غلیظ: معمولاً علامت نیاز بدن به آب و مایعات بیشتر است.
نیازهای ویژه کودکان
الگوی مصرف آب در کودکان با بزرگسالان تفاوت دارد. کودکان اغلب به دلیل مشغول بودن به بازی و فعالیت، پیام تشنگی بدن خود را نادیده میگیرند یا دیرتر متوجه آن میشوند. بنابراین، نظارت والدین بر مصرف مایعات آنها ضروری است.
به گفته سارا مؤمنی، کودکان بسته به سن، وزن و میزان فعالیت، به طور متوسط به ۱ تا ۱.۵ لیتر مایعات در روز نیاز دارند. نکته کلیدی این است که این مقدار، کل مایعات دریافتی از جمله آب موجود در میوهها، سبزیجات، لبنیات و سوپ را شامل میشود و صرفاً به معنای نوشیدن آب خالص نیست.
او میگوید: «به طور کلی کودکان خردسال (زیر ۴ سال) باید درمجموع آب مصرفیشان در طول روز باید تقریبا ۴ لیوان (یک لیتر) باشد و کودکان ۴ تا ۸ سال، ۵ تا ۷ لیوان (۱.۲ تا ۱.۷ لیتر).» برخی منابع نیز عددی معادل سن کودک را پیشنهاد میدهند (مثلاً ۷ لیوان برای کودک ۷ ساله). اما اصل مهمتر از رعایت اعداد، اطمینان از نوشیدن مایعات کافی توسط کودک در طول روز، به ویژه حین بازی، ورزش و در هوای گرم است.
