کلسترول بالا؛ هشدار خاموشی که سلامتی را تهدید میکند
کلسترول بالا اغلب بیعلامت پیش میرود، اما میتواند بیسروصدا زمینهساز سکته و بیماریهای قلبی شود.
صد آنلاین | کلسترول بالا از آن دسته مشکلاتی است که معمولاً نشانه واضحی ندارد، اما پیامدهای آن میتواند بسیار جدی باشد. بالا بودن سطح کلسترول خون بهویژه نوع LDL، یکی از عوامل اصلی افزایش خطر بیماریهای قلبیعروقی محسوب میشود. به همین دلیل، در بسیاری از موارد پزشکان داروهای کاهنده کلسترول که با نام استاتینها شناخته میشوند را تجویز میکنند تا سطح چربی خون به محدوده سالم برسد و احتمال بروز سکته قلبی یا مغزی کاهش یابد.
با این حال، همه افراد با شروع مصرف این داروها احساس راحتی ندارند. تردید درباره عوارض جانبی، نگرانی از مصرف طولانیمدت دارو و تمایل به امتحان راهکارهای طبیعی، از جمله دلایلی است که باعث میشود بسیاری از بیماران بهدنبال جایگزینهای غیر دارویی برای کنترل کلسترول باشند.
دکتر وانیتا رحمان، پزشک داخلی و متخصص سبک زندگی در واشنگتن، در این باره میگوید:
«من روزانه بیمارانی را میبینم که تمایلی به مصرف استاتین ندارند. آنها میخواهند کلسترول خود را بهطور طبیعی کاهش دهند و اینجاست که درباره تغذیه و تغییر سبک زندگی صحبت میکنیم.»
برای بخشی از این افراد، نگرانی اصلی به عوارض جانبی استاتینها برمیگردد که شایعترین آنها دردهای عضلانی گزارش میشود. گروهی دیگر ترجیح میدهند پیش از ورود به مسیر درمان دارویی، ببینند اصلاح عادتهای روزمره تا چه اندازه میتواند سطح کلسترول را پایین بیاورد.
استاتینها چرا تجویز میشوند و مرز جایگزینهای طبیعی کجاست؟
کلسترول LDL که بهعنوان «کلسترول بد» شناخته میشود، بهتدریج در دیواره رگها رسوب میکند، باعث تنگ شدن عروق میشود و خطر سکته قلبی و مغزی را افزایش میدهد. این فرایند معمولاً طی سالها و بدون علامت خاصی رخ میدهد؛ موضوعی که باعث میشود بسیاری از افراد از خطر واقعی آن غافل بمانند.
استاتینها با مهار تولید کلسترول در بدن عمل میکنند و قادرند سطح LDL را حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد کاهش دهند. بررسیها نشان میدهد مصرف این داروها میتواند خطر مرگ ناشی از بیماریهای قلبیعروقی را نیز تا حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد کاهش دهد.
دکتر رحمان در این زمینه تأکید میکند:
«هدف اصلی ما کاهش عدد کلسترول نیست؛ هدف، پیشگیری از بیماری قلبی و مرگ است. کلسترول فقط یک شاخص جایگزین است.»
در کنار عدد کلسترول، عواملی مانند سن، فشار خون، قند خون، سابقه مصرف سیگار، وزن بدن و پیشینه بیماریهای قلبی، همگی در تصمیمگیری درباره نوع درمان نقش تعیینکننده دارند.
۳ جایگزین طبیعی که بیشترین اثر را دارند
اینکه آیا میتوان تنها با روشهای طبیعی کلسترول را کنترل کرد یا نه، به دلیل تجویز استاتین بستگی دارد. در افرادی که سابقه سکته قلبی یا مغزی ندارند، تغییر پایدار در تغذیه، تحرک بدنی و مدیریت وزن میتواند در برخی موارد، سطح کلسترول را به محدوده قابلقبول برساند.
اما برای کسانی که سابقه بیماری قلبی دارند، پزشکان بهطور جدی توصیه میکنند که استاتین در کنار اصلاح سبک زندگی ادامه پیدا کند.
در صورتی که پزشک اجازه دهد روشهای طبیعی پیش از دارو یا همزمان با آن امتحان شود، این گزینهها بیشترین اثربخشی را دارند:
۱. افزایش مصرف فیبر محلول
فیبر محلول یکی از مؤثرترین ابزارهای تغذیهای برای کاهش کلسترول به شمار میرود. این نوع فیبر در دستگاه گوارش به کلسترول متصل میشود و مانع جذب آن در خون میگردد.
در مطالعات انجامشده توسط دکتر رحمان، افرادی که رژیم غذایی گیاهمحور و سرشار از فیبر داشتند، کاهش محسوسی در سطح کلسترول خود تجربه کردند.
توصیههای غذایی شامل:
-
مصرف روزانه حبوبات مانند عدس و لوبیا
-
افزودن جو دوسر یا جو به برنامه غذایی
-
مصرف میوه و سبزی بهصورت کامل، نه به شکل آبمیوه
-
جایگزینی چربیهای اشباع مانند کره، پنیر و گوشت قرمز با چربیهای مفید نظیر روغن زیتون، مغزها، دانهها و آووکادو
۲. تحرک بدنی منظم و کنترل وزن
اضافهوزن معمولاً با بالا بودن کلسترول همراه است. تجمع چربی در بدن میتواند همزمان باعث افزایش کلسترول، قند خون و فشار خون شود.
فعالیت بدنی منظم، حتی بدون ورزشهای سنگین، میتواند به کاهش کلسترول کمک کند و همزمان فشار خون و قند خون را بهبود ببخشد. پیادهروی در اغلب روزهای هفته و پرتحرک بودن در طول روز، در بلندمدت اثر قابلتوجهی دارد.
درباره داروهای جدید کاهش وزن مانند اوزمپیک، دکتر رحمان توضیح میدهد که این داروها بهطور مستقیم روی کلسترول اثر نمیگذارند، بلکه با کاهش اشتها و وزن بدن، بهصورت غیرمستقیم موجب کاهش سطح کلسترول میشوند.
۳. دو مکملی که ممکن است مفید باشند
برنج مخمر قرمز (Red Yeast Rice) میتواند باعث کاهش LDL شود، زیرا عملکردی مشابه استاتین دارد؛ اما همین شباهت باعث میشود عوارضی مانند درد عضلانی نیز در برخی افراد مشاهده شود.
اسیدهای چرب امگا-۳ یا روغن ماهی، LDL را مستقیماً پایین نمیآورند، اما در کاهش تریگلیسیرید و حمایت از سلامت قلب نقش دارند. با این حال، دریافت امگا-۳ از منابع غذایی مانند گردو، دانه چیا و شاهدانه، گزینه ترجیحی محسوب میشود.
وقتی استاتین جواب نمیدهد؛ گزینههای دارویی دیگر
در افرادی که استاتین را تحمل نمیکنند یا کاهش کافی کلسترول را تجربه نمیکنند، پزشک ممکن است سراغ داروهای جایگزین برود. از جمله این داروها میتوان به ازتیمایب برای کاهش جذب کلسترول، مهارکنندههای PCSK9 برای پاکسازی LDL از خون و بمپدوئیک اسید که یک داروی خوراکی جدیدتر است، اشاره کرد.
