آیا این قرص های معجزهگر واقعاً بیخطرند؟/ هشدار جدی به مصرفکنندگان مولتیویتامین!
تحقیقات تازه پرده از یک واقعیت شگفتانگیز برمیدارد: مصرف روزانه مولتیویتامینها توسط میلیونها نفر ممکن است نه تنها سودی برای سلامتی عموم مردم نداشته باشد، بلکه در مواردی حتی خطرناک باشد. آیا شما هم جزو آن دستهای هستید که بیاختیار به این مکملها اعتماد کردهاید؟ پاسخ علم را در این گزارش بخوانید.
اگرچه مصرف مولتیویتامینها در سراسر جهان بسیار رایج است، اما شواهد علمی جدید نشان میدهد که این مکملها تنها برای گروههای خاصی از افراد مفید هستند و برای افراد سالمی که از یک رژیم غذایی متعادل و متنوع پیروی میکنند، نقش قابل توجهی در پیشگیری از بیماریهای مزمن یا افزایش طول عمر ایفا نمیکنند.
یک نکته هشداردهنده این است که بسیاری از مواد مغذی، در صورت مصرف بیش از حد، میتوانند عوارض جانبی یا حتی مشکلات جدی برای سلامت ایجاد کنند. این خطر به ویژه در مورد ویتامینهای محلول در چربی مانند ویتامینهای A، D، E و K بیشتر است، زیرا این ویتامینها در بافتهای بدن ذخیره شده و امکان تجمع و مسمومیت وجود دارد.
خطر مسمومیت در کودکان نیز بیشتر است، چرا که ویتامینهای جویدنی ممکن است به اشتباه به جای آبنبات مصرف شوند. از این رو، نگهداری این مکملها دور از دسترس کودکان ضروری است.
در اصل، مولتیویتامینها برای تکمیل رژیم غذایی طراحی شدهاند و ویتامینها و مواد معدنی ضروری را که ممکن است به میزان کافی از غذا دریافت نشوند، تأمین میکنند. برخی از این محصولات حاوی ترکیبات اضافی مانند پروبیوتیکها یا آنتیاکسیدانها نیز هستند. با این حال، اگر رژیم غذایی فرد شامل میوهها، سبزیجات، غلات کامل، لبنیات، منابع پروتئینی مانند گوشت، ماهی یا حبوبات و غذاهای غنیشده با ویتامین باشد، به احتمال زیاد تمام مواد مغذی مورد نیاز از طریق غذا دریافت میشود.
در واقع، تنها برخی گروههای خاص ممکن است به مصرف مولتیویتامین نیاز داشته باشند. این گروهها شامل زنان باردار یا شیرده که نیازهای تغذیهای افزایش یافتهای دارند، سالمندان، گیاهخواران و افرادی که به دلیل بیماریهای خاص (مانند اختلالات گوارشی)، محدودیتهای غذایی، کاهش اشتها، مشکلات جویدن یا بلع، یا تغییرات متابولیک در جذب مواد مغذی مشکل دارند، میشوند.
مولتیویتامینها دقیقاً چه میکنند؟
این مکملها حاوی ترکیبی از ویتامینها و مواد معدنی ضروری هستند که بدن قادر به تولید آنها نیست و باید از طریق منابع خارجی مانند غذا (و در مورد ویتامین D، از نور خورشید) تأمین شوند. این مواد که به "ریزمغذیها" معروفند، اگرچه به مقدار کم مورد نیاز هستند، اما نقش حیاتی در حفظ سلامت و سطح انرژی بدن ایفا میکنند. با این حال، باید به خاطر داشت که مولتیویتامینها مکمل رژیم غذایی هستند، نه جایگزین آن. غذاهای کامل، ترکیبات پیچیده و سینرژی (همافزایی) مواد مغذی و سایر ترکیبات مفید را ارائه میدهند که توسط مکملها به طور کامل قابل تقلید نیستند.
آیا مصرف مولتیویتامین واقعاً تأثیری دارد؟
پاسخ به این سؤال به هدف از مصرف بستگی دارد:
-
اصلاح کمبودهای تغذیهای: اگر آزمایش خون کمبود خاصی مانند ویتامین D یا آهن را نشان دهد، یا اگر رژیم غذایی فرد در تأمین برخی مواد مغذی ناتوان باشد، مکملها میتوانند بسیار مفید باشند. البته برای کمبودهای شدید، معمولاً مکملهای تکمغذی با دوز بالا توسط پزشک تجویز میشود.
-
دوران بارداری و شیردهی: در این دوران نیاز به مواد مغذی خاصی مانند آهن، اسید فولیک، کلسیم، اسیدهای چرب امگا-۳ (DHA)، ویتامین D و روی افزایش مییابد. به ویژه مصرف روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک به تمام زنانی که احتمال بارداری دارند، توصیه میشود.
-
افزایش سطح انرژی: کمبود برخی ویتامینها و مواد معدنی مانند آهن، ویتامین C، منیزیم، روی و ویتامینهای گروه B با احساس خستگی مرتبط است. بنابراین، اگر رژیم غذایی فاقد این مواد باشد، مولتیویتامین ممکن است به افزایش انرژی کمک کند. در غیر این صورت، تأثیر محسوسی نخواهد داشت.
-
سلامت پوست، مو و ناخن: بهبود در این موارد معمولاً تنها در صورت وجود کمبودهای قبلی (مانند کمبود آهن یا روی) رخ میدهد و ممکن است هفتهها یا ماهها طول بکشد تا نتایج آشکار شود.
-
پیشگیری از بیماریهای مزمن: چندین مطالعه بزرگ و معتبر نشان دادهاند که مصرف مولتیویتامینها ارتباط معناداری با کاهش خطر مرگومیر، پیشگیری از سرطان یا کاهش خطر بیماریهای قلبی در جمعیت عمومی سالم ندارد. به عنوان مثال، یک تحلیل در سال ۲۰۲۴ روی حدود ۴۰۰ هزار بزرگسال سالم آمریکایی که بیش از ۲۰ سال پیگیری شدند، هیچ ارتباطی بین مصرف مولتیویتامین و کاهش مرگومیر نشان نداد.
چه کسانی ممکن است به مولتیویتامین نیاز داشته باشند؟
-
زنان باردار و شیرده
-
وگانها و گیاهخواران سختگیر
-
افراد مبتلا به اختلالات گوارشی (مانند سلیاک یا کرون)
-
افرادی که داروهای خاصی مصرف میکنند (مانند مهارکنندههای پمپ پروتون، متفورمین، استاتینها)
-
افرادی که جراحیهای کاهش وزن انجام دادهاند
-
افراد بالای ۵۰ سال
-
افراد با دریافت غذایی محدود یا نامنظم
-
افراد با کمبودهای تغذیهای تشخیصدادهشده
در صورت تردید، بهترین اقدام مشورت با پزشک یا متخصص تغذیه است.
ملاحظات مهم:
مولتیویتامینها میتوانند با برخی داروها تداخل داشته باشند یا برای افراد با شرایط پزشکی خاص مناسب نباشند. همچنین، از آنجا که نهادهای نظارتی مانند سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) معمولاً پیش از عرضه، آزمایشهای دقیق ایمنی و خلوص روی مکملها انجام نمیدهند، انتخاب برندهای معتبر و دارای تأییدیه از آزمایشگاههای مستقل سوم اهمیت بالایی دارد.
