افشاگریهای تازه درباره مصرف مولتیویتامین
مکملهای مولتیویتامین روزانه خوراک میلیونها نفر در سراسر جهان هستند، اما آیا این عادت روزانه واقعاً ضامن سلامتی شما در میانسالی است یا تنها یک باور عمومی بدون پشتوانه علمی قوی؟
سلامت آنلاین: چرا مصرف بیش از حد ویتامینها خطری جدی است؟
بسیاری از مواد مغذی، زمانی که از مرز نیاز فیزیولوژیک بدن عبور کنند، میتوانند اثرات منفی یا حتی عوارض جدی ایجاد نمایند. این هشدار به ویژه درباره ویتامینهای محلول در چربی (A، D، E و K) صادق است؛ زیرا این ترکیبات در بافتهای بدن ذخیره شده و قابلیت تجمع پیدا کردن دارند و همین امر ریسک مسمومیت را افزایش میدهد. کد خبر : ۱۹۶۱۳۹
نگرانیهای ایمنی در مصرف مکملها
در مورد کودکان، خطر مسمومیت تغذیهای به دلیل اشتباه گرفتن قرصهای جویدنی با شکلات یا آبنبات بالاتر است؛ لذا نگهداری آنها در محلی دور از دسترس کودکان، یک اصل غیرقابل اغماض محسوب میشود.
با وجود رواج گسترده مصرف مولتیویتامینها، شواهد علمی موجود نشان میدهد که این مکملها تنها برای بخش محدودی از جمعیت کارایی دارند و در افراد سالم با یک رژیم غذایی متعادل، نقش قابل توجهی در پیشگیری از بیماریهای مزمن یا افزایش طول عمر ایفا نمیکنند.
مولتیویتامینها اساساً برای پر کردن شکافهای تغذیهای طراحی شدهاند تا ویتامینها و مواد معدنی ضروری که از طریق غذا به اندازه کافی تامین نمیشوند را فراهم آورند. برخی فرمولاسیونها حتی ترکیبات تکمیلی مانند پروبیوتیکها یا آنتیاکسیدانها را نیز در خود جای دادهاند. با این حال، اگر مصرف منظم شما شامل میوهها، سبزیجات، غلات کامل، محصولات لبنی و منابع پروتئینی (گوشت، ماهی یا حبوبات) و غذاهای غنیشده باشد، به احتمال قریب به یقین تمام ریزمغذیهای مورد نیازتان را از طریق خوراک روزانه دریافت میکنید.
گروههای هدف اصلی مولتیویتامینها
نیاز به مکمل صرفاً محدود به افراد خاصی است؛ از جمله زنان باردار یا شیرده که تقاضای مواد مغذی در آنها بالاست، یا گروههایی که به دلیل محدودیتهای غذایی، کاهش اشتها، مشکلات جویدن یا بلع، یا تغییرات گوارشی در جذب دچار اختلال هستند (نظیر سالمندان و گیاهخواران).
مولتیویتامینها حاوی ترکیبی از مواد مغذی اساسی هستند؛ موادی که بدن توانایی ساخت آنها را ندارد و باید از منابع خارجی (غذا و در مورد ویتامین D، نور خورشید) تامین شوند. این مواد به دلیل نیاز بدن به آنها در مقادیر کم، «ریزمغذی» نامیده میشوند، اما نقشی حیاتی در حفظ سطح انرژی و سلامت عمومی ایفا میکنند.
تأکید میشود که این محصولات باید مکمل باشند، نه جایگزین برنامه غذایی. غذاهای کامل یک پکیج پیچیده از مواد مغذی و فیتوکمیکالهای مفیدی هستند که تقلید کامل آنها توسط مکملها میسر نیست؛ بنابراین، اتکای اصلی همواره باید بر یک رژیم غذایی متعادل باشد.
آیا مصرف مولتیویتامین واقعاً نتیجهبخش است؟
پاسخ به این سوال مستقیماً به دلیل مصرف شما بستگی دارد. در ادامه، رایجترین انگیزههای مصرف و میزان کارایی واقعی آنها بررسی شده است:
اصلاح کمبودهای تغذیهای: تنها حوزه اثربخش
اگر آزمایشها کمبود مشهودی در ویتامین D یا آهن را نشان دهند یا رژیم غذایی فردی به وضوح مانع دریافت برخی مواد گردد، مکملها میتوانند موثر باشند. اگرچه در موارد کمبود شدید، ممکن است پزشک دوز بالای مکمل تکمغذی را تجویز کند، اما در صورت کمبودهای خفیف تا متوسط، مولتیویتامین راهکار مناسبی برای بستن این فاصله خواهد بود.
اهمیت استراتژیک در دوران بارداری و شیردهی
دوران بارداری نیازمند افزایش جذب مواد مغذی برای حمایت از مادر، جنین و جفت است. عواملی چون آهن، اسیدهای چرب امگا-۳ (به ویژه DHA)، کلسیم، کولین، ید، منیزیم، ویتامینهای گروه B (B6 و B12)، D و روی (زینک) اهمیت ویژهای پیدا میکنند. از این رو، توصیه میشود زنان در طول بارداری و حداقل تا شش ماه پس از زایمان یا پایان دوره شیردهی، مکملهای تخصصی این دوره را مصرف کنند.
یک مورد حیاتی، اسید فولیک است که نقش پیشگیری از نقصهای لوله عصبی دارد؛ اما نکته اینجاست که نیاز به این ماده در مراحل بسیار اولیه بارداری رخ میدهد، اغلب پیش از اطلاع فرد از بارداری. لذا به هر زنی که احتمال بارداری وجود دارد، مصرف روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک (چه از طریق مکمل تکی و چه مولتیویتامین) قویاً توصیه میشود.
افزایش سطح انرژی: بستگی به وضعیت پایه دارد
یکی از دلایل شایع برای مصرف، امید به افزایش سطح انرژی است. یک مرور علمی در سال ۲۰۲۰ نشان داد که کمبود عناصری مانند آهن، ویتامین C، منیزیم، روی و ویتامینهای گروه B با احساس خستگی مزمن مرتبط است. در نتیجه، اگر رژیم غذایی شما این مواد را تامین نکند، مولتیویتامین میتواند انرژیزا باشد؛ در غیر این صورت، تأثیر آن بر سطح انرژی افراد با تغذیه کافی، ناچیز خواهد بود.
بهبود سلامت مو، پوست و ناخن ممکن است پس از مصرف منظم مشاهده شود، اما این امر معمولاً منوط به وجود کمبود قبلی در مواد کلیدی مانند آهن یا روی است. همچنین، این تغییرات زیبایی زمانبر بوده و ممکن است نیازمند چند هفته یا چند ماه مصرف مداوم باشند.
آیا مولتیویتامینها در پیشگیری از بیماریهای مزمن کارایی دارند؟ پاسخ اغلب منفی است.
بر اساس دادههای اپیدمیولوژیک، یکی از اصلیترین انگیزههای مصرف مولتیویتامین، تلاش برای مصونیتبخشی در برابر بیماریها بوده است. متأسفانه، مطالعات بزرگ اخیر این فرضیه را رد میکنند.
به نقل از ایندیپندنت، یک تحلیل گسترده در سال ۲۰۲۴ بر روی حدود ۴۰۰ هزار بزرگسال سالم آمریکایی که بیش از دو دهه پیگیری شدند، هیچ ارتباط معناداری بین مصرف مولتیویتامین و کاهش خطر مرگومیر مشاهده نکرد. به طور مشابه، مطالعهای در سال ۲۰۲۳ نتوانست شواهدی از محافظت در برابر سرطان در سالمندان ارائه دهد و مرور سال ۲۰۱۸ انجمن قلب آمریکا نیز فایدهای برای کاهش ریسک یا پیامدهای بیماریهای قلبی گزارش نکرده است.
اگرچه برخی مطالعات مزایای محدودی را در گروههایی با کمبودهای تغذیهای شدید یا دسترسی محدود به تنوع غذایی نشان دادهاند، اما مرورهای کلان در جمعیتهای با تغذیه عمومی مناسب، تأیید میکنند که مصرف روزانه مولتیویتامین ایمنی خاصی در برابر بیماریهای مزمن ایجاد نمیکند.
چه کسانی واقعاً نیازمند مکمل یاری هستند؟
- زنان در دوران بارداری و شیردهی
- افراد وگان و گیاهخوار
- بیماران مبتلا به اختلالات جذب گوارشی نظیر سلیاک یا کرون
- افرادی که داروهای خاصی مصرف میکنند (مانند مهارکنندههای پمپ پروتون، متفورمین، استاتینها، استروئیدها و دیورتیکها)
- افرادی که تحت جراحیهای کاهش وزن قرار گرفتهاند
- افراد مسنتر از ۵۰ سال
- افرادی با رژیم غذایی بسیار محدود یا نامنظم
- افرادی که کمبودهای تغذیهای آنها به طور رسمی تشخیص داده شده است.
در صورت هرگونه تردید در مورد لزوم مصرف، مشورت با پزشک یا متخصص تغذیه بهترین استراتژی است. ضروری است بدانیم که مولتیویتامینها میتوانند با داروهای تجویزی تداخل داشته باشند یا برای شرایط خاصی ایمن نباشند. از آنجا که سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) الزام به انجام آزمایشهای ایمنی و خلوص پیش از عرضه مکملها ندارد، انتخاب برندهای معتبر که تأییدیههای نهادهای مستقل در زمینه خلوص و ایمنی را کسب کردهاند، اهمیت حیاتی پیدا میکند. /همشهری آنلاین
