زخمی که التیام نمی‌یابد؟ | نشانه‌های هشداردهنده «استرس پس از سانحه» را بشناسید

اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) نوعی وضعیت سلامت روان است که در پی مواجهه با یک رویداد بسیار استرس‌زا، ترسناک یا دردناک رخ می‌دهد. این رویدادها می‌توانند شامل بلایای طبیعی (مانند زلزله)، جنگ، تصادفات شدید، حمله فیزیکی یا تجاوز، از دست دادن ناگهانی عزیزان و یا حتی تجربیات آسیب‌زای دوران کودکی مانند سوءاستفاده یا بی‌توجهی باشند. این اختلال باعث می‌شود فرد احساس ناامنی دائمی، ترس و وحشت داشته باشد و عملکرد عادی زندگی او مختل شود.

علائم این اختلال معمولاً ظرف یک ماه پس از وقوع حادثه آغاز می‌شوند، اما در برخی موارد ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها بعد نمایان گردند. تشخیص و آگاهی از این نشانه‌ها گام نخست کمک‌رسانی است. رایج‌ترین علائم عبارتند از:

1. تکرار مداوم خاطره حادثه در ذهن: فرد به طور مکرر و ناخواسته، صحنه‌های مربوط به آن واقعه را با وضوح و شدتی بالا، چنان که گویی در همان لحظه در حال رخ دادن است، در ذهن مرور می‌کند.

2. هجوم افکار مزاحم و نگرانی دائمی: شخص نمی‌تواند از فکر کردن به حادثه دست بکشد و همواره این ترس را دارد که ممکن است هر لحظه آن اتفاق یا مشابه آن دوباره تکرار شود.

3. کابوس‌های مکرر شبانه: تجربه خواب‌های پریشان و ترسناک مرتبط با حادثه، که منجر به اختلال در الگوی خواب و تشدید پریشانی روحی می‌گردد.

4. واکنش شدید به محرک‌های محیطی (اجتناب و بیش‌برانگیختگی): فرد مبتلا ممکن است از مکان‌ها، افراد یا صحبت‌هایی که حادثه را به یادش می‌آورند، به شدت اجتناب کند. همچنین، در برابر محرک‌های بی‌خطر محیطی (مانند یک صدای بلند ناگهانی، یک تصویر یا حتی یک بو) واکنش‌های اغراق‌آمیز جسمی و عاطفی نشان دهد. حتی تماشای اخبار مربوط به حوادث مشابه می‌تواند محرک یک حمله هراس شود.

5. علائم فیزیکی: این اختلال اغلب با نشانه‌های جسمانی مانند تپش قلب شدید، تعریق زیاد، لرزش و احساس کرختی یا بی‌حسی همراه است.

راه‌های درمان و بهبودی:

خوشبختانه PTSD یک وضعیت قابل درمان است. اگرچه ممکن است برای همه افراد به طور کامل درمان نشود، اما ترکیبی از روان‌درمانی تخصصی (مانند درمان شناختی-رفتاری متمرکز بر تروما) و دارودرمانی تحت نظر روانپزشک، می‌تواند تا ۸۰ درصد به بهبود چشمگیر علائم منجر شود. داروهای ضدافسردگی و ضداضطراب اغلب برای مدیریت علائم و ایجاد ثبات خلق‌وخو به کار می‌روند. نکته کلیدی این است که فرآیند درمان نیازمند زمان و پیگیری مداوم تمام جلسات درمانی است.

چه زمانی باید به دنبال کمک تخصصی بود؟

اگر شما یا یکی از نزدیکانتان برای مدت حداقل یک ماه، دو یا چند مورد از علائم ذکر شده را تجربه کرده‌اید و احساس ناامنی و پریشانی مداوم زندگی روزمره را مختل کرده است، مراجعه به یک روانپزشک یا روانشناس متخصص در حوزه تروما ضروری است. هرچه درمان زودتر آغاز شود، شانس بهبودی کامل و بازگشت به زندگی عادی بیشتر خواهد بود.