راز مرگ زودرس و زوال شناختی در خواب طولانی افشا شد!
آیا رویای «استراحت بیشتر» برای سلامتی شما مرگبار است؟
خواب به عنوان یکی از ستونهای اصلی بقا و ترمیم انرژی بدن شناخته میشود، اما مانند هر عامل حیاتی دیگر، زیادهروی در آن میتواند تعادل زندگی ما را بر هم زند. بر اساس تحلیلهای پژوهشی، مصرف بیش از حد خواب شبانه (که عموماً برای بزرگسالان از مرز ۹ ساعت عبور میکند) پیامدهای نامطلوبی بر ارتقای سطح سلامت فیزیکی و روانی فرد به همراه دارد.
میزان بهینه استراحت شبانه در افراد مختلف بر اساس سبک زندگی و شرایط بدنی متفاوت است، اما چارچوب استاندارد برای بزرگسالان بین ۷ تا ۹ ساعت تعریف شده است. در این میان، خوابیدن مداوم بیش از ۹ ساعت یا نیاز مفرط به چرتهای طولانی در طول روز میتواند به عنوان زنگ خطری برای وجود یک ناهنجاری زمینهای تلقی شده و به طور مستقیم سلامت فرد را تحت تأثیر منفی قرار دهد.
بسیاری در جامعه این باور غلط را ترویج میکنند که خوابیدن طولانیمدت یک مزیت برای تقویت قلب و بهینهسازی فرآیندهای ریکاوری مغز است و حتی برخی این امر را نشانهای از موفقیت در رفع خستگی روزانه میدانند. متأسفانه، غفلت از مضرات این افراط، به ویژه برای ارگانهای حیاتی مانند قلب و مغز، میتواند بسیار پرهزینه باشد. این گزارش به واکاوی دقیق پیامدهای ناشی از این سطح از خواب میپردازد.
پیامدهای جسمی و روانی خواب بیش از حد
افزایش تهدید بیماریهای قلبی-عروقی: مطالعات اپیدمیولوژیک نشان دادهاند که اشخاصی که به صورت روتین بیش از ۹ ساعت خواب شبانه دارند، با ریسک ۳۴ درصدی بالاتری برای ابتلا به اختلالات قلبی نسبت به گروهی که ۷ تا ۸ ساعت میخوابند، مواجه هستند. تداوم خواب طولانی میتواند از طریق تحریک التهابهای مزمن در بدن، افزایش فشار خون و بر هم زدن تعادل متابولیسم لیپیدها (چربیها)، ساختار سلامت قلب را به چالش بکشد.
اختلال در تنظیم متابولیسم و ریسک دیابت: تحقیقات متعددی ثابت کردهاند که نوسانات شدید در میزان خواب، چه کمخوابی و چه خواب طولانی، با افزایش احتمال بروز دیابت نوع ۲ ارتباط مستقیم دارد. خواب زیاد با کاهش حساسیت سلولها به انسولین و عدم تعادل در مدیریت قند خون مرتبط است. بر اساس دادههای انجمن دیابت آمریکا، افراط در خواب میتواند خطر ابتلا به این بیماری متابولیک را تا سقف ۵۰ درصد بالا ببرد. این پدیده عمدتاً ناشی از کاهش تحرک روزانه و اختلال در ترشح هورمونهایی است که اشتها و سوختوساز بدن را تنظیم میکنند.
چاقی و افزایش وزن: بیتحرکی اجتنابناپذیر ناشی از سپری کردن ساعات طولانی در خواب، منجر به افت مصرف انرژی و کند شدن سرعت متابولیسم پایه بدن میشود. افرادی که به طور مداوم بیش از ۹ ساعت میخوابند، ۲۱ درصد بیشتر در معرض خطر اضافه وزن و چاقی قرار دارند؛ زیرا به سادگی زمان کمتری برای فعالیتهای ضروری مانند ورزش یا پیادهروی در اختیار خواهند داشت.
کاهش کارایی شناختی و ضعف حافظه: افراط در خواب با تضعیف قابلیتهای تمرکز، حل مسئله و فرآیندهای یادگیری در طول روز مرتبط است. خوابیدن بیش از حد میتواند عملکردهای شناختی را تضعیف کرده و در درازمدت، احتمال بروز بیماریهایی نظیر آلزایمر را افزایش دهد.
تأثیرات مخرب بر سلامت روان: مشخص شده است که خواب بیش از حد با نوسانات خلقی مانند اضطراب و افسردگی همبستگی دارد. در بعضی موارد، خود افسردگی عامل اصلی خواب طولانی است، اما در موارد دیگر، خواب زیاد به صورت متقابل باعث تشدید احساس خستگی مزمن، بیحالی و عمیقتر شدن علائم افسردگی میشود. یک پژوهش که توسط دانشگاه کمبریج انجام شد، تصریح کرد که ۱۵ درصد از بیماران مبتلا به افسردگی، الگوی خوابی طولانیتر از حد نرمال را تجربه میکنند. گرایش افراد افسرده به خوابیدن مداوم میتواند یک حلقه معیوب را فعال سازد که نتیجه آن وخیمتر شدن وضعیت روانی است.
ریسک مرگ زودرس: تحلیل دادههای جمعآوریشده از مطالعات بینالمللی نشان میدهد که خواب مداوم طولانیمدت (بیش از ۹ ساعت) با افزایش ۲۰ درصدی در ریسک مرگ زودرس همراه است. اگرچه این همبستگی ممکن است معلول بیماریهای زمینهای باشد که خود عامل پرخوابی هستند، اما اصلاح الگوهای خواب همچنان به عنوان یک استراتژی اساسی پیشگیرانه توصیه میشود.
زنگ خطر ویژه برای دههی میانسالی
خوابیدن بیش از حد در دوره میانسالی (افراد بالای ۴۰ سال) میتواند نسبت به دوران جوانی، خطرات جدیتری را به همراه داشته باشد. علت اصلی این امر، تغییرات فیزیولوژیکی ذاتی است که با افزایش سن در بدن رخ میدهد و اثرات سویی خواب طولانیمدت را تشدید میسازد.
مهمترین مخاطرات در این گروه سنی شامل تشدید احتمال سکته و بیماریهای قلبی، تسریع در افت عملکردهای شناختی به واسطهی کاهش توانایی مغز، افزایش وزن ناشی از سستی جسمانی، بروز دیابت نوع ۲ و تشدید احساساتی چون افسردگی و انزوا است. در این برهه سنی، خواب زیاد هم میتواند نشانهای از یک مشکل پنهان باشد و هم عاملی برای تشدید افسردگی، بهویژه هنگامی که با کاهش تعاملات اجتماعی همراه شود.
توصیههای حیاتی برای اصلاح الگو
همانطور که اشاره شد، طولانی بودن زمان خواب هرگز مترادف با کیفیت بالای آن نیست. بنابراین، اگر در دستهی افرادی قرار میگیرید که زمان زیادی را به خواب اختصاص میدهید، اجرای اقدامات زیر ضروری است:
مشاوره پزشکی تخصصی: اگر با وجود خواب طولانی همچنان با خستگی مفرط دست و پنجه نرم میکنید، لازم است که شرایطی مانند کمخونی، کمکاری غده تیروئید، آپنه خواب، افسردگی و سایر اختلالات ریشهای مورد بررسی قرار گیرند. همچنین، مشاهده علائمی چون افزایش وزن، چاقی یا اختلال در نظم قند خون، نیازمند ارزیابیهای پزشکی دقیق است.
ایجاد ساختار منظم برای خواب: تثبیت زمان دقیق بیداری و خواب (حتی در روزهای غیرکاری) به تنظیم دقیق ساعت بیولوژیک بدن کمک شایانی میکند. با این حال، خوابیدن بیش از حد توصیهشده در متون علمی، نه تنها سودی نخواهد داشت، بلکه نتیجه معکوس خواهد داد.
تعهد به تحرک بدنی: گنجاندن حداقل ۳۰ دقیقه فعالیت ورزشی روزانه، به شکل چشمگیری کیفیت خواب شبانه را بهبود بخشیده و مانع از نیاز بدن به خواب مازاد بر حد نیاز میشود.
تغذیه هوشمند و متوازن: رژیم غذایی مناسب این امکان را فراهم میآورد که فرد در طول روز کمتر دچار احساس نیاز ناگهانی به خواب شود. تغذیه سالم مستلزم دریافت کافی پروتئینها، کربوهیدراتهای پیچیده و چربیهای مفید (مانند آجیل و روغن زیتون) است و نباید مصرف سبزیجات و میوههای تازه و متنوع را نادیده گرفت. با اصلاح سبک زندگی و توجه دقیق به هشدارهای بدن، میتوان به طور موثر از عوارض ناخواسته خواب طولانیمدت جلوگیری کرد. /منبع: همشهری آنلاین
