وقتی ترس از صمیمیت، ما را به فرار اجباری وادار میکند!
آیا شما هم جزو آن دسته هستید که ناگهان مسیر شغلی یا روابط عاطفی خود را نیمهکاره رها میکنید؟
پایان دادن ناگهانی به یک شغل یا یک رابطه عمیق، به ندرت تنها محصول یک تصمیم لحظهای و هیجانی است. گزارشهای روانشناختی حاکی از آن است که این کنارهگیریها، اغلب دنبالهرو یک الگوی رفتاری عاطفی هستند که از سالهای ابتدایی زندگی در ضمیر ناخودآگاه ما حک شده و بدون اراده، دوباره سر بر میآورد.
به گزارش منبع، فرآیند «رفتن» عملی صرفاً لحظهای نیست؛ بلکه یک عمل عاطفی چندوجهی است که مدتها پیش از لحظه وداع در ذهن ما جوانه میزند. این فکر ترک، چه در محیط کار باشد و چه قطع یک ارتباط صمیمی، معمولاً خاستگاهی عمیقتر دارد: خستگی مزمن از نادیده گرفته شدن، احساس دائمی تنهایی، زخم خوردن عزت نفس بر اثر انتقادهای بیامان، تجربه مکرر طرد شدن، یا تسلیم شدن به این باور طاقتفرسا که «صدای من هرگز شنیده نخواهد شد».
در بسیاری از سناریوها، ترک موقعیت فعلی آخرین راه حل نیست؛ بلکه نقطه رسیدن فرد به «آستانه تحمل عاطفی» است؛ نقطهای که ماندن در آن شرایط به معنای پذیرش رنجی غیرقابل تحمل تلقی میشود.
ریشههای تکرار: کدگذاری احساسی اولین ترک خانه
برخی متون تخصصی روانشناسی به این فرضیه اشاره میکنند که احساسی که فرد هنگام اولین جدایی از محیط امن خانواده (اعم از رفتن به دانشگاه، ازدواج، یا شروع زندگی مستقل) تجربه کرده، به عنوان یک خط مبنای عاطفی برای قطع ارتباط در موقعیتهای آتی زندگی، از جمله روابط حرفهای و شخصی، کدگذاری میشود. اگرچه شواهد تجربی قطعی برای اثبات این فرضیه همواره کامل نبوده، اما این مفهوم که «شیوه عقبنشینی» از موقعیتهای مختلف زندگی از یک الگوی آموختهشده پیروی میکند، برای بسیاری از افراد ملموس و قابل تأیید است.
هنگامی که فرد به آن مقطع اولیه زندگی فکر میکند، خاطرات و احساسات مرتبط با آن جدایی، معمولاً وضوح ویژهای دارند. در آن لحظه، چه تصویری در ذهن حک شده و با چه حسی همراه بوده است؟
بسیاری از افراد از احساسات متناقض سخن میگویند؛ هیجانی توأم با اضطراب ناشی از مواجهه با محیط ناشناخته. گروهی دیگر، ترس و درماندگی را به یاد میآورند؛ گویی بدون آمادگی کافی، از منطقه امن خود جدا شدهاند. در مقابل، برای عدهای، ترک خانه نماد «رهایی» بوده و لحظهای برای فاصله گرفتن از محدودیتها محسوب شده است.
اما در پس هر احساسی، لایهای عمیقتر پنهان است. اگر حس غالب مثبت بوده، باید پرسید دلیل آن چه بوده است؟ آیا نبودِ چیزی اساسی در زندگی، فرد را به جستجوی ماجراجویی، کنترل بیشتر یا بالعکس، امنیت بیشتر و فشار کمتر سوق داده است؟ هیجان ناشی از رفتن، غالباً نشانهای از یک خلاء یا کمبود بنیادین در بستر زندگی فرد است. اگر احساسات آمیخته به تناقض بودهاند، احتمالاً فرد همزمان در پی کشف امر نو و در نگرانی از فقدان امر مهمی بوده است. و اگر ترس و آشفتگی غلبه داشته، ریشه بزرگترین نگرانی چه بوده است؟
با نگاهی گذرا به کل مسیر زندگی، این پرسش حیاتی مطرح میشود: آیا یک الگوی تکراری مشهود است؟ الگویی که نشان دهد فرد در مواجهه با مجموعهای خاص از محرکهای عاطفی، به آستانه تحمل رسیده و تصمیم به قطع ارتباط میگیرد. اگر این عقبنشینیهای پیاپی و بریدنهای ناگهانی به امری خستهکننده تبدیل شده است، گامهای زیر میتوانند آغازگر تغییر باشند.
چهار گام برای شکستن چرخه فرار مداوم
گام اول: شناخت الگوی شخصی
در بطن یک رابطه چالشبرانگیز، چه در حوزه کاری و چه در روابط شخصی، پذیرش شفاف واقعیت اغلب دشوار است. تمایل به سرزنش دیگران، موضعگیری قربانی و ساختن روایتهایی توجیهکننده برای احساسات، سریعاً شکل میگیرد. اما تحول از خودآگاهی شروع میشود؛ این خودآگاهی زمانی میسر است که بتوان یک فاصله سنجیده گرفت و «تصویر بزرگتر» را دید. این فاصله، امکان تحلیل شفاف روابط را فراهم میآورد. با تشخیص تمایل ناخودآگاه به «قطع ارتباط و ترک»، رفتار خودکار متوقف شده و تصمیمات با آگاهی بیشتری اتخاذ میگردند.
گام دوم: کاهش سرعت عمل
میل شدید به رها کردن موقعیت، غالباً واکنشی غریزی و قدیمی است که هدفش دفاع فوری است. در این مرحله، لازم است عملکرد بخش بالغ و منطقی مغز فعال شود. این مهم با کُند کردن واکنشها، مقاومت در برابر تکانههای آنی و ایجاد یک مکث فکری برای ارزیابی، امکانپذیر میشود؛ کاری که شاید در سالهای اولیه رشد هرگز میسر نبوده است.
گام سوم: تغییر استراتژی رفتاری
تغییر رفتار به معنای توسعه دیدگاه و بررسی تمامی گزینههای موجود است. این دید باز شامل درک نقش خود فرد در ساختار رابطه نیز میشود. آیا میتوان دلیل رفتار رئیس یا شریک عاطفی را درک کرد؟ آیا راهی برای انجام کاری متفاوت وجود دارد؟ نه برای سازش افراطی، بلکه برای تلطیف تنش و کاهش اضطراب موجود. در این مسیر، به جای پذیرش نقش یک قربانی منفعل، باید خود را به عنوان یک شریک فعال و برابر در معادله دید. بررسی گزینهها یعنی جستجوی راههایی برای ترمیم؛ آیا میتوان به جای استعفا یا طرد کامل، یک گفتگوی بالغ و متمرکز بر مسئله را آغاز کرد؟ این مهارتی است که اگرچه شاید در کودکی در دسترس نبوده، اما اکنون قابلیت اجرا دارد و نه تنها به اصلاح رابطه کمک میکند، بلکه مسیر رشد فردی را نیز هموار میسازد.
گام چهارم: اِعمال نهایت توان
اگر واکنشهای خودکار مهار شده و استراتژیهای جدید آزموده شده باشند، بخش اعظم مسیر پیموده شده است. ممکن است رابطه تغییر چندانی نکند یا حتی به دلیل بر هم خوردن انتظارات طرف مقابل، برای مدتی دشوارتر شود. با این حال، سهم فرد در معادله رابطه به طور کامل ایفا شده است. در این مرحله، اگر تصمیم به جدایی گرفته شود، دیگر این خروج از ترسهای کهنه و واکنشهای دوران کودکی سرچشمه نمیگیرد؛ بلکه انتخابی آگاهانه از سوی یک فرد بالغ و منطقی است. در چنین شرایطی، رفتن دیگر تکرار یک چرخه فرسایشی نیست، بلکه به معنای یک پایانبندی سالم و آغازگر یک مسیر نوین خواهد بود.
