چرا هر بار رژیم می‌گیریم، وزن برمی‌گردد؟

به گزارش بهداشت نیوز، سال‌ها این باور رایج وجود داشت که لاغر شدن فقط به «خواستن» بستگی دارد؛ کمتر خوردن و بیشتر تحرک داشتن. اما یافته‌های علمی جدید نشان می‌دهد این نگاه بیش از حد ساده‌انگارانه است. بدن انسان طی هزاران سال تکامل، سیستم‌هایی دقیق و قدرتمند برای حفظ وزن و ذخیره انرژی ساخته که هدف اصلی‌شان بقا بوده است. همین سازوکارها امروز، در دنیای پرغذا و کم‌تحرک، به یکی از مهم‌ترین موانع کاهش وزن پایدار تبدیل شده‌اند.

در گذشته، چربی بدن برای انسان‌های اولیه حکم یک پشتوانه حیاتی را داشت. کمبود آن خطر گرسنگی و مرگ را بالا می‌برد و افزایش بیش از حدش، توان حرکت و شکار را کاهش می‌داد. به همین دلیل، مغز و بدن به‌تدریج یاد گرفتند تعادلی دقیق را با کمک سیستم‌های دفاعی پیچیده حفظ کنند. این سیستم‌ها زمانی ضامن زنده ماندن بودند، اما امروز همان واکنش‌ها باعث می‌شوند بدن در برابر کاهش وزن مقاومت کند.

اگر تجربه بازگشت وزن پس از رژیم برایتان آشناست، این مسئله مختص شما نیست و الزاماً به کم‌کاری یا بی‌ارادگی ربطی ندارد. بدن و مغز انسان به‌طور طبیعی برای دفاع از وزن طراحی شده‌اند. در عین حال، پژوهش‌های علمی و پزشکی در حال نزدیک شدن به راهکارهایی هستند که بتوانند این مقاومت زیستی را هدف بگیرند. در کنار آن، توجه به عادت‌های ماندگار مثل خواب کافی، تحرک منظم و تغذیه متعادل، نقش مهمی در حفظ سلامت ایفا می‌کند؛ حتی زمانی که عدد روی ترازو تغییر چشمگیری نداشته باشد.

واکنش بدن به کاهش وزن

زمانی که وزن کاهش پیدا می‌کند، بدن این وضعیت را به‌عنوان یک تهدید تلقی می‌کند و مجموعه‌ای از واکنش‌های دفاعی را فعال می‌سازد:

• ترشح هورمون‌های گرسنگی افزایش پیدا می‌کند.

• تمایل به خوردن، به‌ویژه غذاهای پرکالری، بیشتر می‌شود.

• میزان مصرف انرژی در حالت استراحت کاهش می‌یابد.

در عمل، بدن تلاش می‌کند شرایط قبلی را بازسازی کند و وزن ازدست‌رفته را برگرداند. حتی شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد مغز می‌تواند وزن قبلی را به‌عنوان وضعیت «طبیعی» بدن ثبت کند و از همان عدد دفاع کند. به همین دلیل است که بسیاری از افراد پس از پایان رژیم دوباره دچار اضافه‌وزن می‌شوند؛ نه به‌دلیل ضعف شخصی، بلکه به‌واسطه عملکرد طبیعی سیستم زیستی بدن.

داروهای لاغری و چشم‌اندازهای جدید

در سال‌های اخیر، داروهای نوینی برای کاهش وزن معرفی شده‌اند؛ از جمله Wegovy و Mounjaro که با شبیه‌سازی هورمون‌های روده، پیام سیری را به مغز منتقل کرده و اشتها را کاهش می‌دهند. با این حال، این داروها راه‌حل قطعی محسوب نمی‌شوند. برخی افراد عوارض جانبی را تجربه می‌کنند و در مواردی نیز پس از قطع مصرف، وزن دوباره افزایش می‌یابد. محققان امیدوارند درمان‌های آینده بتوانند سیگنال‌های مغزی‌ای را که بدن را به بازگشت به وزن قبلی سوق می‌دهد، مهار کنند.

سلامت فراتر از عدد ترازو

بر اساس تحقیقات، شاخص‌های سلامت قلب و متابولیسم الزاماً با وزن بدن هم‌راستا نیستند. فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، تغذیه متوازن و توجه به سلامت روان می‌توانند اثرات مثبتی بر سلامت کلی داشته باشند، حتی اگر وزن تغییر محسوسی نکند.

از سوی دیگر، چاقی صرفاً یک مسئله فردی نیست و نیازمند نگاهی گسترده‌تر در سطح جامعه است. اقداماتی مانند:

• سرمایه‌گذاری در ارائه وعده‌های غذایی سالم در مدارس،

• محدودسازی تبلیغات فست‌فود برای کودکان،

• طراحی شهری که پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری را تسهیل کند،

• و استانداردسازی اندازه وعده‌های غذایی در رستوران‌ها

می‌توانند نقش مؤثری در کنترل روند چاقی داشته باشند. همچنین پژوهش‌ها نشان می‌دهد سال‌های ابتدایی زندگی ـ از دوران بارداری تا حدود هفت‌سالگی ـ تأثیر قابل‌توجهی بر شکل‌گیری سیستم تنظیم وزن دارند.

نوع تغذیه والدین، شیوه تغذیه نوزاد و عادت‌های غذایی اولیه می‌توانند برای سال‌ها بر نحوه کنترل اشتها و ذخیره چربی در بدن اثر بگذارند.