قهوه و قلب؛ یافتههایی تازه که باورهای رایج میانسالان را به چالش میکشد
قهوهای که هر روز میلیونها کارمند با آن روزشان را شروع میکنند، سالها متهم اصلی تپش قلب و مشکلات قلبی بوده است.
روزانه بیش از دو میلیارد فنجان قهوه در سراسر جهان نوشیده میشود و با وجود این مصرف گسترده، هنوز ابعاد مختلف اثرات آن بر سلامت، بهویژه سلامت قلب، در حال بررسی است. قهوه یکی از پرمصرفترین مواد روانانگیز یا سایکواکتیو در جهان به شمار میرود؛ موادی که با تأثیر بر عملکرد مغز میتوانند ادراک، خلقوخو، خودآگاهی یا رفتار را تغییر دهند و هم در حوزه پزشکی و هم در مصارف روزمره کاربرد دارند.
با این حال، قهوه همواره دو چهره متضاد داشته است؛ از یکسو به افزایش تپش قلب، اضطراب و اختلال خواب متهم شده و از سوی دیگر، بهدلیل نقش آن در بهبود تمرکز، خلق بهتر و کاهش خطر برخی بیماریهای مزمن مورد توجه قرار گرفته است. همین دوگانگی باعث شده تأثیر واقعی قهوه بر قلب، سالها محل بحث و برداشتهای نادرست باشد.
در سال ۲۰۲۵، چند پژوهش تازه با استفاده از کارآزماییهای تصادفی، ابزارهای تصویربرداری پیشرفته و تحلیلهای بیوشیمیایی، تلاش کردند از این فضای پرهیاهو عبور کنند و تصویر دقیقتری از رابطه قهوه با سلامت قلب، بیماریهای مزمن و مرگومیر ارائه دهند. نتایج این مطالعات، برخی فرضیات قدیمی را زیر سؤال بردهاند.
یکی از این پژوهشها باور دیرینه درباره ارتباط کافئین با بینظمی ضربان قلب را به چالش کشید. مطالعهای دیگر نشان داد که حتی جزئیاتی مانند استفاده از فیلتر کاغذی در دمکردن قهوه میتواند بر سطح کلسترول و خطر بیماریهای قلبی–عروقی اثر بگذارد. در پژوهشی جداگانه نیز مشخص شد که زمان نوشیدن قهوه در طول روز، میتواند با میزان محافظت در برابر بیماریهای مزمن ارتباط داشته باشد.
با توجه به افزایش مصرف کافئین در ایام تعطیلات در بسیاری از کشورها، بازخوانی این سه یافته علمی درباره قهوه و قلب، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
یافتهای تازه درباره قهوه و ضربان نامنظم قلب
پژوهشگران دانشگاه آدلاید و دانشگاه کالیفرنیا سانفرانسیسکو (UCSF) یک کارآزمایی بالینی تصادفی را روی ۲۰۰ بزرگسال مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی (AF) در استرالیا، آمریکا و کانادا انجام دادند. در این مطالعه ششماهه، نیمی از شرکتکنندگان روزانه دستکم یک فنجان قهوه یا یک شات اسپرسو مصرف کردند و نیمی دیگر بهطور کامل از همه انواع کافئین پرهیز داشتند.
نتایج نشان داد افرادی که مصرف قهوه کافئیندار را ادامه داده بودند، ۴۷ درصد عود فیبریلاسیون دهلیزی را تجربه کردند، در حالی که این میزان در گروه پرهیزکننده از کافئین ۶۴ درصد بود؛ تفاوتی که به معنای کاهش حدود ۳۹ درصدی خطر عود در مصرفکنندگان قهوه است. در عین حال، از نظر عوارض جانبی تفاوت معناداری میان دو گروه مشاهده نشد.
این نتایج بهعنوان نخستین شواهد بالینی تصادفی، نشان میدهد مصرف متعادل قهوه میتواند مانع بازگشت فیبریلاسیون دهلیزی شود؛ یافتهای که با توصیههای رایج سالهای گذشته مبنی بر اجتناب بیماران قلبی از کافئین، همخوانی ندارد.
پروفسور کریستوفر ایکس. وانگ، نویسنده اول این پژوهش از دانشگاه آدلاید و بیمارستان سلطنتی آدلاید، گفت:
«نتایج شگفتانگیز بود. ما برخلاف تصور رایج دریافتیم که مصرفکنندگان قهوه در مقایسه با افرادی که از قهوه و کافئین اجتناب میکردند، کاهش قابل توجهی در فیبریلاسیون دهلیزی تجربه کردند.»
وی افزود:
«این موضوع تعجبآور است، زیرا برخلاف فرض رایج پزشکان و بیماران است که قهوه اختلالات ریتم قلب مانند فیبریلاسیون دهلیزی را بدتر میکند. پزشکان همیشه به بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی توصیه کردهاند که مصرف قهوه خود را به حداقل برسانند، اما این آزمایش نشان میدهد که قهوه نه تنها در این مورد بیخطر است، بلکه احتمالاً محافظ نیز است.»
این پژوهش در مجله انجمن پزشکی آمریکا منتشر شده است.
روش دمکردن قهوه، دیترپنها و ارتباط آن با کلسترول
در پژوهشی دیگر، محققان دانشگاه اوپسالا به بررسی تأثیر روشهای مختلف دمکردن قهوه بر ترکیبات طبیعی موسوم به دیترپنها پرداختند؛ موادی که میتوانند سطح لیپوپروتئین با چگالی کم (LDL) یا همان «کلسترول بد» را افزایش دهند و بر سلامت قلب اثرگذار باشند.
دیوید ایگمن، نویسنده مسئول این مطالعه و پژوهشگر واحد تغذیه و متابولیسم بالینی دانشگاه اوپسالا، گفت:
«ما با توجه به میزان مصرف قهوه در محلهای کار در سوئد میخواستیم تصویری از محتوای مواد افزایشدهنده کلسترول در قهوه از این نوع دستگاهها به دست آوریم. ما ۱۴ دستگاه قهوهساز را مطالعه کردیم و دیدیم که سطح این مواد در قهوه این دستگاهها بسیار بیشتر از قهوهسازهای معمولی با فیلتر قطرهای است.»
در این بررسی، ۱۱ دستگاه دمآور قهوه و ۳ دستگاه از نوع مایع مورد آزمایش قرار گرفتند. همچنین نمونههایی از روشهای خانگی مانند قهوه قطرهای، دمنوش، فرنچپرس و قهوه جوشیده برای مقایسه جمعآوری شد. تمامی نمونهها با روش «کروماتوگرافی مایع-طیفسنجی جرمی پشت سر هم» (LC-MS) تحلیل و میزان کفستول و کاهوئول اندازهگیری شد.
نتایج نشان داد قهوه تهیهشده با دستگاههای دمآوری، دیترپن بیشتری نسبت به قهوه فیلترشده با کاغذ دارد، اما این میزان کمتر از قهوه جوشیده است. در دستگاههای مدل مایع، یک نمونه با مقادیر غیرمعمول بالا مشاهده شد که با حذف آن، نتایج به سطح قهوههای فیلترشده کاغذی نزدیک شد.
ایگمن در این باره گفت:
«از این استنباط میکنیم که فرآیند فیلتر کردن برای وجود این مواد افزایشدهنده کلسترول در قهوه بسیار مهم است. بدیهی است که همه دستگاههای قهوه قادر به فیلتر کردن آنها نیستند، اما مشکل بین انواع مختلف دستگاههای قهوه متفاوت است و غلظتها نیز در طول زمان تغییرات زیادی را نشان دادند.»
محققان همچنین برآورد کردند جایگزینی سه فنجان قهوه دمکردنی با قهوه فیلترشده کاغذی، پنج روز در هفته، میتواند سطح LDL را حدود ۰.۵۸ میلیمول در لیتر کاهش دهد.
ایگمن افزود:
«برای افرادی که هر روز قهوه زیادی مینوشند، واضح است که قهوه فیلتر شده با کاغذ قطرهچکانی یا سایر قهوههای فیلتر شده ترجیح داده میشود.»
این مطالعه در مجله Nutrition, Metabolism & Cardiovascular Diseases منتشر شده است.
نقش زمان نوشیدن قهوه در کاهش بیماریهای مزمن
در سومین پژوهش، محققان دانشگاه تولین دادههای بیش از ۴۰ هزار بزرگسال را که اطلاعات دقیقی از میزان و زمان مصرف مواد غذایی، از جمله قهوه، ارائه داده بودند، تحلیل کردند. بررسیها نشان داد الگوی زمانبندی نوشیدن قهوه میتواند با پیامدهای سلامت ارتباط داشته باشد.
جو شی از دانشگاه تولین گفت:
«تحقیقات تاکنون نشان میدهد که نوشیدن قهوه خطر ابتلا به بیماریهای قلبی-عروقی را افزایش نمیدهد و به نظر میرسد خطر ابتلا به برخی از بیماریهای مزمن مانند دیابت نوع ۲ را نیز کاهش میدهد.»
وی افزود:
«ما با توجه به تأثیراتی که کافئین بر بدن ما دارد، میخواستیم ببینیم که آیا زمان نوشیدن قهوه در طول روز تأثیری بر سلامت قلب دارد یا خیر.»
در این مطالعه، شرکتکنندگان بر اساس زمان مصرف قهوه به چند گروه تقسیم شدند؛ ۳۶ درصد قهوه را صبحها مینوشیدند، ۱۶ درصد مصرف خود را در طول روز پخش کرده بودند و ۴۸ درصد نیز اصلاً قهوه مصرف نمیکردند.
پس از تعدیل عوامل مؤثر، مشخص شد افرادی که صبحها قهوه مینوشیدند، در مقایسه با کسانی که قهوه مصرف نمیکردند، ۱۶ درصد کمتر در معرض مرگ ناشی از همه علل قرار داشتند و خطر مرگ ناشی از بیماریهای قلبی-عروقی در آنها ۳۱ درصد کمتر از افرادی بود که یا قهوه نمینوشیدند یا مصرفشان را در طول روز پخش میکردند.
جو شی در پایان گفت:
«این اولین مطالعهای است که الگوهای زمانبندی نوشیدن قهوه و پیامدهای سلامتی را آزمایش میکند. یافتههای ما نشان میدهد که فقط نوشیدن یا مقدار قهوه مهم نیست، بلکه زمان نوشیدن قهوه در طول روز نیز مهم است. ما معمولاً در دستورالعملهای غذایی خود در مورد زمانبندی توصیهای ارائه نمیکنیم، اما شاید باید در آینده به این موضوع فکر کنیم.»
